Brazilië vreest nu ook voor lot sojaboeren

De Boliviaanse president Morales liet gisteren olie- en gasvelden bezetten. Nationalisering van 's lands brandstofindustrie was een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloftes, maar kwam toch enigzins als een verrassing.

De nationalisering van Bolivia's brandstofindustrie, zoals gisteren aangekondigd door president Evo Morales, past binnen de nationalistische populistische beweging die in Zuid-Amerika aan kracht wint. Ook de man die in Peru de eerste ronde van de presidentsverkiezingen won, Ollanta Humala, heeft aangekondigd buitenlandse energiebedrijven harder te zullen aanpakken. En in Ecuador waar in oktober een nieuwe president wordt gekozen, zijn identieke maatregelen in voorbereiding.

Het ferme optreden van de nieuwe Boliviaanse regering komt voor de buitenlandse bedrijven enigszins als een verrassing. Morales had recentelijk te kennen gegeven in goed overleg met het bedrijfsleven nieuwe regels te maken voor het winnen van grondstoffen in zijn land.

Met Nederlandse autoriteiten zijn gesprekken gaande over hoe publiek-private samenwerking op dit terrein kan worden geregeld. Minister van Buitenlandse Zaken Bot heeft Morales in maart tijdens een bezoek aan La Paz hulp toegezegd. Morales was in januari voorafgaande aan zijn installatie nog in Nederland om zich te laten voorlichten over het Nederlandse model van gaswinning.

De Braziliaanse regering verwacht dat Morales uiteindelijk in redelijkheid zal onderhandelen over nieuwe gascontracten. “We zijn wederzijds afhankelijk. Wij hebben Boliviaans gas nodig maar Bolivia kan niet zonder het Braziliaanse geld“, aldus een bij de onderhandelingen betrokken Braziliaanse diplomaat. Hij wijst erop dat Brazilië in noodgevallen meer gebruik kan gaan maken van alternatieve plantaardige brandstoffen of meer gas kan inkopen in buurland Venezuela. “En Bolivia kan het gas alleen maar kwijt in de regio. Ander transport is te duur.“ Het land heeft ook geen haven. Het eist dat Chili een stuk grondgebied afstaat dat Bolivia toegang geeft tot zee. In de 19de eeuw verloor Bolivia een dergelijke toegang na een oorlog.

Bolivia wil ook twee raffinaderijen terugkopen die Bolivia in de jaren negentig aan Petrobras heeft verkocht. “Maar het is de vraag of Bolivia zich dat financieel kan permitteren.“ Eenzijdige onteigening van Braziliaanse eigendommen is gelet op de goede verstandhouding tussen de Brazilianse president Lula en Morales niet aannemelijk.

Brazilië is bang dat bij onteigening van industriële installaties ook de Braziliaanse sojaboeren gevaar lopen. “Evo heeft tijdens de verkiezingscampagne gezegd dat buitenlanders geen grond mogen bezitten in Bolivia. Het is onduidelijk wat hij daarmee bedoelt omdat hij later verklaarde verkeerd te zijn geïnterpreteerd.“

Het grootste deel van de sojaproductie in Bolivia is in handen van Braziliaanse boeren. Het gaat om zo'n 150 Brazilianen die ongeveer 500 miljoen dollar hebben geïnvesteerd in de regio Santa Cruz. Bolivia zou die grond kunnen onteigenen.

Algemeen wordt overigens aangenomen dat het Boliviaanse staatsoliebedrijf niet over genoeg financiële middelen beschikt en ook niet over genoeg deskundigheid om de rol van buitenlandse firma´s op korte termijn te kunnen overnemen.

Het optreden van Morales is in eigen land niet onomstreden. Met name de relatief welvarende oostelijke provincie Santa Cruz en het zuidelijke departement Tarija waar de gaswinning zich concentreert dreigen regelmatig met afscheiding. Voor aanstaande donderdag is in Santa Cruz een staking aangekondigd omdat de regio zich verwaarloosd voelt door de huidige regering.

Bolivia heeft de afgelopen jaren een reputatie opgebouwd op het gebied van demonstraties die politici uiteindelijk de kop kosten. Morales was bij de meeste manifestaties zelf een van de hoofdrolspelers. Hij eiste met succes legalisering van cocateelt in de streek Chapare in Bolivia. Ook eisten Bolivianen met succes dat waterwinning niet langer in Franse privé-handen bleef in de streek rond Cochabamba.

Over de gaswinning in zijn land zei Morales de afgelopen jaren dat het onbestaanbaar is dat de indianen die ongeveer tweederde deel van de negen miljoen leden tellende bevolking uitmaken “leven op het gas maar zelf zonder gas zitten“. Minder dan één procent van de bevolking is aangesloten op het gasnet. De meeste indianen leven in grote armoede.

De gasvoorraden van Bolivia vertegenwoordigen een waarde van zo'n negentig miljard dollar. Volgens Morales profiteren, net zoals vroeger van het zilver, vooral de buitenlandse bedrijven en de blanke bovenlaag in zijn land van die rijkdom.

Omdat ze het volk te weinig lieten delen in de rijkdommen werden in 2003 en in 2005 respectievelijk de presidenten Sánchez de Lozada en Mesa “weggedemonstreerd'.