Amerika voelt de last van immigratie

Het migratiedebat in de VS krijgt Europese trekjes. Gisteren mocht minister Verdonk de Amerikanen op tv uitleggen hoe Nederland omgaat met immigratie.

MISSOULA, 2 MEI. - Waar ging het om? Opnieuw gingen gisteren overal in de VS (Los Angeles, San Francisco, Phoenix, Denver, Chicago, New York) honderdduizenden illegale werknemers de straat op. Het waren deze keer demonstraties en stakingen tegelijk.

Bedoeling was dat in beeld kwam hoezeer de maatschappij afhankelijk is van de 11 à 12 miljoen illegalen - in de horeca, de landbouw, de kinderopvang. Maar dat werkte niet echt: ook voor Amerikaanse illegalen is staken op 1 mei een te opzichtige flirt met de arbeidersbeweging, die hier nauwelijks nog bestaat. Integratie is het probleem dus niet.

De acties laten vooral zien dat de VS in een immigratiedebat van Europese proporties terecht zijn gekomen. Terwijl het zelfvertrouwen van de illegalen toeneemt, is de rest van het land diep verdeeld. De spanningen in de maatschappij nemen toe. En het lukt politici niet een keuze te maken tussen de traditie van immigratie en de roep van de bevolking om een halt toe re roepen aan de toestroom van illegalen. En al was dat gisteren niet af te leiden uit het straatbeeld in al die grote Amerikaanse steden: de thuisblijvers trekken voorlopig aan het langste eind.

De televisiezender NBC stelde gisteravond in een achtergrondreportage Nederland ten voorbeeld aan de VS. In dat land, liet de zender vanuit Amsterdam zien, moeten immigranten, anders dan in de VS, eerst een integratietest en taalcursus volgen alvorens ze worden toegelaten. “We zijn een vrij land voor mensen die veilig willen wonen - maar niet iedereen die wil komen steunt dat“, legde minister Verdonk (VVD, Integratie) uit, gepresenteerd als IJzeren Rita.

Op de andere zenders werden de voorkeuren van de thuisblijvers minder subtiel onder de aandacht gebracht. De gematigd-progressieve televisiezender MSNBC presenteerde een niet-representatieve peiling waarin 68 procent van de kijkers de voorkeur uitsprak voor de arrestatie van de protesterende illegalen. En CNN - in het algemeen een neutrale zender - liet het woord aan anchorman Lou Dobbs, die al maanden fulmineert tegen de tolerantie van politici en media voor de illegale werknemers, die hij aanduidt als illegal aliens.

Waarnemers wijzen erop dat het massaprotest - sommigen zien het ontstaan van een nieuwe burgerrechtenbeweging - een politieke oplossing verder weg brengt. Dat zit zo. Het protest van de illegalen, merendeels Latino's, is gemotiveerd door een wet die eind vorig jaar door het Huis van Afgevaardigden werd aangenomen. Daarin wordt een illegaal verblijft in de VS een misdaad. De wet wil dat aan de grens met Mexico een muur van ruim 1.100 kilometer wordt aangelegd en verbiedt ook hulp aan illegalen - vooral kerken doen in de VS veel werk op dit terrein.

Leidinggevende Republikeinen, onder wie president Bush, en de meeste Democraten zijn tegen.

Daarom is de laatste weken in de Senaat veel energie gestoken in een poging een gematigde variant te vinden. Dat lukte vlak voor de paasvakantie. Illegalen die langer in het land zijn krijgen daarin alsnog een verblijfsstatus. Op een laat moment trokken de Democraten echter hun steun om procedurele redenen in, maar verwacht wordt dat hierover binnenkort alsnog een compromis wordt bereikt.

In dat geval bepaalt vervolgens een commissie uit het Huis en de Senaat - bestaande uit alleen Republikeinen - hoe beide wetten in elkaar geschoven kunnen worden. Dit vergt dat de Republikeinse leden van het Huis inbinden. Maar het probleem is, zeggen de waarnemers, dat deze leden de laatste maanden door hun achterbannen zijn aangespoord voet bij stuk te houden: na elke betoging groeit in conservatief Amerika de overtuiging dat de illegalen geen duimbreed toegegeven moet worden.

Zo ligt het erg voor de hand dat er voor de Congresverkiezingen eind dit jaar geen compromis wordt bereikt. In dat geval worden illegalen geen criminelen, zoals het Huis had gewild. Maar ook komt er dan geen verblijfstitel voor de illegalen die al langer in het land zijn, zoals de betogers wilden. Intussen zal de bewaking aan de grens, die op sommige plaatsen al ongekend zwaar is, verder worden opgevoerd - want daarover bestaat politieke overeenstemming.

Er zit een cynische kant aan deze uitkomst. Voor de Democraten is het politiek aantrekkelijk dat de verdeeldheid van de Republikeinen zo lang mogelijk onder de aandacht blijft. Het gevolg is dat de Republikeinen hiermee hun latino-stemmers vrijwel volledig in handen van de Democraten spelen, zo houden Republikeinse analisten niet op te waarschuwen aan hun volksvertegenwoordigers. Maar deze volksvertegenwoordigers denken in de eerste plaats aan het behoud van hun eigen zetel. Terwijl een massale “opstand' van latino-kiezers bij presidentsverkiezingen volgens diezelfde analisten een beslissend voordeel voor de Democraten kan worden.

    • Tom-Jan Meeus