Swingkoning

'Ja die voorkant hè. Dat vind ik dus fantastisch. Die komt van de lp The Charlie Parker Story, op het label Savoy uit '45. Zo'n Charlie Parker die daar als een soort brave burgerman poseert. Met van die kaksokken en zo'n pak. Zijn sax keurig op een standaard. Helemaal het mannetje. Hij was natuurlijk gewoon een junk, maar ja, dat wilden ze in die tijd liever niet laten zien. Dat is wat ik zeg: aan die Amerikaanse jazzwereld kleefde lang iets kneuterigs. Ook in Nederland. Mijn verhaal Jazzwereld gaat erover. Geen woord van mezelf hoor. Ik heb het een beetje bij elkaar gevist uit een stapel Jazzwerelds van '33 tot '40. Maar dat taalgebruik toen joh, dat kun je niet verzinnen. Schrijven ze: 'De kopergroep bestaat uit twee negers. De twee wow-wow-en en growlen op zoodanige wijze, dat zij veler ooren de meest heerlijke jungle-impressies doen ondergaan.' Dat meen je toch niet? Die rare dubbelheid over negers en aan de andere kant moeten ze toch wel toegeven dat het lekker klonk.'

Foto Lex van Rossen Rotterdam, 10-4-2006. JULES DEELDER foto lex van rossen Rossen, Lex van

Schrijver, dichter, performer en jazzverzamelaar Jules Deelder vatte zijn nieuwe en oude verhalen over muziek samen in de kloeke bundel Swingkoning. De meeste gaan over jaren vijftig en zestig-jazz, de 'echte jazz', maar de 'neon-romanticist' noteerde ook gedetailleerde herinneringen aan de Rolling Stones, Jimi Hendrix en John Lennon met Yoko. Daarnaast bevat de bundel ook kernachtige gedichten over jazzmusici als Duke Ellington, Ornette Coleman, Thelonious Monk en Chet Baker. Op het bijbehorende audioboek Deelder Dubbelt leest Deelder zijn kleurrijke verhalen in rap tempo voor en drumt hij losjes in oude opnames met zijn Trio Me Reet.

'Pianist Stan Brenders was de onbetwiste swingkoning van België in de jaren dertig. De ironie van die tijd vind ik interessant. Juist onder de nazi's was de swingrage op zijn hoogtepunt. Dat hebben die moffen er nooit onder gekregen. Dus die jazzgasten speelden de hele oorlog door. Ná de oorlog werden ze echter als fout bestempeld. Zo ook Brenders. Hij bleef de hele oorlog verboden muziek van Ellington en Basie spelen. Na de oorlog werd zijn orkest door de regering ontbonden. Brenders begon een bar in Brussel en die gozer werd vergeten.

'Eind jaren tachtig heb ik in diezelfde bar de hand gelegd op zeldzame opnames. Charles Remue en zijn New Stompers. Stan Brenders speelt ook mee. Veertien kantjes historie anno '27. Er ging maar één ding door me heen, knappe vent die mij zonder die platen de deur uit krijgt. Voor een partijtje wit spul kreeg ik ze. Fantastisch.

'Ja zulke verhalen joh. Hoe die geschiedenis in elkaar grijpt. Dat is mooi. Met één flard uit een conversatie en wat details over kleding en je roept al een sfeer op. Ik heb die beelden in mijn hoofd en dat komt er op verschillende manieren uit. Soms als een verhaal, dan weer een gedicht, maar ik heb ook een jaar alleen maar tekeningetjes zitten maken.

'Ik heb nu net wederom een compilatie-cd opgenomen. Alles komt weer rechtstreeks uit eigen schellak- en vinylcollectie. De serie 'Deelder Draait' is nu wel af, vind ik. Kreeg er zelfs een Edison voor. Nu denk ik aan een serietje 'Jazz was, Jazz is en Jazz blijft'. Ook heb ik het idee om wat 78-toeren platen te gaan opnemen. Als je een gaaf exemplaar hebt en je zet er een dikke naald op: pàts. Daar komt toch een geluid uit. Je wilt het niet weten. Daar kan zo'n cd echt niet tegenop.'

Jules Deelder: Swingkoning (De Bezige Bij), audioboek Deelder Dubbelt (De Bezige Bij).

    • Amanda Kuyper