Slimme communist

Op 66-jarige leeftijd heeft de communist Fausto Bertinotti het toppunt van zijn macht bereikt. De 'rode raaskaller', zoals vijanden hem vaak noemden, die als oud-vakbondsman en als politicus burgerlijke ongehoorzaamheid en buiten parlementaire actie predikte, is gekozen tot voozitter van het 630 leden tellende Huis van Afgevaardigden, de Italiaanse Tweede Kamer.

Fausto Bertinotti (Foto AFP) Italian Fausto Bertinotti, secretary of Refondation communist party votes, 09 April 2006 in Rome.Polling in Italy's first general election for five years opened Sunday, beginning two days of voting after a vitriolic campaign between centre-right Prime Minister Silvio Berlusconi and his centre-left challenger Romano Prodi. AFP PHOTO / ANDREAS SOLARO AFP

Bertinotti behoorde in de jaren zeventig en tachtig tot de radicale leiders van de communistische vakbond CGIL en was lid van de Italiaanse Communistische Partij (PCI). Toen deze partij begin jaren negentig ophield te bestaan, werd hij voorzitter van de in 1993 opgericht Communistische Heroprichting, die het communisme van voor de val van de Muur trouw bleef. Of zoals Bertinotti in 2003 tegen deze krant zei: 'Zonder de Sovjet-Unie en de klassenstrijd had nooit een verzorgingsstaat kunnen ontstaan in Europa.'

De laatste jaren wierp Bertinotti zich op als representant van antiglobalisten, arbeiders, gepensioneerden en pacifisten. Hij was veelvuldig te gast in tv-programma's en dwong wegens zijn vastbeslotenheid en fair play ook respect af bij politieke tegenstanders.

Een van de meest aangehaalde uitspraken van Bertinotti is: 'Het gaat niet om de personen, maar om het programma.' Toch eiste hij direct na de nipte overwinning van centrum-links het voorzitterschap van het Huis voor zichzelf op. Zijn politieke overredingskracht was daarbij zó groot, dat hij zelfs Massimo D'Alema te slim af was. Deze oud-premier en leider van de Democraten van Links, trok zich terug 'om de eenheid te bewaren' binnen de Unie van negen centrum-linkse partijen.

Zaterdagmorgen hebben de vertegenwoordigers van deze linkse partijen zoals verwacht bijna allemaal voor Bertinotti gestemd. Ze deden dat zeker niet allemaal van harte, maar ze wisten dat Bertinotti anders het kabinet-Prodi al zou hebben laten vallen nog voordat dit zou zijn gevormd.

Bertinotti dankt zijn grote macht aan twee feiten. Allereerst aan zijn weigering om in 1998 in te stemmen met de begroting van het toenmalige kabinet-Prodi, waardoor dat viel. In 2001 weigerde hij vervolgens deel te nemen aan de centrum-linkse coalitie en verloor centrum-links de verkiezingen van Berlusconi. Prodi haalde hem in 2005 over weer toe te treden tot centrum-links en heeft hem nu terugbetaald met het voorzitterschap van het Huis.

Bertinotti's invloed groeide bovendien dankzij, paradoxaal genoeg, de hulp van communistenhater Berlusconi. Hij hielp Bertinotti, niet omdat deze een fan is van diens voetbalclub AC Milan, maar om de centrum-linkse coalitie intern te verzwakken. Hij deed dit door de kieswet zó te veranderen, dat de kleine Communistische Heroprichting meer zetels zou krijgen. Hierdoor groeide Bertinotti's partij in het Huis van 11 naar 41 en in de Senaat van 3 naar 27 zetels, en wel zonder veel extra stemmen te behalen.

De komende periode moet blijken of Prodi de 'messentrekker' Bertinotti heeft geneutraliseerd door hem op het pluche van de voorzittersstoel te laten kiezen. In zijn eerste toespraak als voorzitter riep Bertinotti de politiek en het land op 'het vijanddenken achter zich te laten'.

    • Bas Mesters