Pro-Amerikaanse vrijdenker

Het is eerder uitzonderlijk dan gebruikelijk dat schrijvers juist in hun laatste boek de boodschap nalaten die het langste doorklinkt. Goede kans dat dit wel geldt voor Jean-François Revel, de Franse vrijdenker die gisteren op 82-jarige leeftijd is overleden in Kremlin-Bicêtre, een voorstad in het zuiden van Parijs.

Jean-François Revel, Frans filosoof en vrijdenker (Foto AP) ** FILE **Jean-Francois Revel, a French philosopher, writer and journalist, during an interview at his Paris flat, in this Jan. 25, 1985 file photo. Revel, whose commentaries on the state of France and the world were for years a mainstay of the French media, died Sunday, April 30, 2006 his wife said. He was 82. Revel, who also was a member of the prestigious Academie Francaise, died at Kremlin-Bicetre Hospital, just south of Paris, said his wife Claude Sarraute, who was also a journalist. The cause of death was not immediately revealed. (AP Photo/Alexis Duclos, file) Associated Press

Het is niet goed denkbaar nog een discussie te voeren over anti-Amerikanisme in Frankrijk zonder te refereren aan zijn boek L'obsession anti-américaine uit 2002. Scherp - in de dubbele betekenis van helder en polemisch - doorgrondt Revel daarin de Franse neiging om alle kwaad in de wereld toe te schrijven aan de Verenigde Staten. Dat komt door nationaal minderwaardigheidsgevoel, meent Revel, dat zo diep verankerd ligt dat afkeer van Amerika een reflex is geworden. Rechts en links schreeuwen hun eigen mislukkingen van zich af door zich tegen het als Amerikaanse dwaalleer beschouwde liberalisme te keren.

Zijn analyse was verre van onomstreden - zoals weinig van Revels gedachten in Frankrijk - maar wel zo raak dat liefhebbers van de complexen die hij beschrijft deze nog elke dag aanvoeren als verklaringen voor 'typisch Franse' verschijnselen. Zoals het gegeven dat het antiglobalisme er populairder is dan elders, en de angst om te hervormen groter, of dat Frankrijk zichzelf ziet als aanvoerder van een wereldwijde cultuurpolitiek om 'diversiteit' te promoten tegenover de hegemonie van één cultuur - de Amerikaanse natuurlijk.

Revel maakte met dit boek in 2002 een cirkel rond van 45 jaar. Na een carrière als docent filosofie onder meer in Mexico en Italië - met aanvankelijk linkse sympathieën - begon hij in 1957 aan een tweede leven, als journalist, literator en anticonformistisch - want rechts - intellectueel. Vooral vanaf de jaren zeventig kreeg hij succes met polemische boeken: Ni Marx ni Jésus, La Tentation totalitaire en Comment les démocraties finissent. Daarin keerde hij zich tegen de bedreiging voor de democratie die volgens hem uitging van de aantrekkingskracht van het communisme op vooral intellectuelen. Nadat de geschiedenis die strijd gedateerd maakte, overleefde het anti-Amerikanisme, reeds aangewezen in zijn ni-ni-boek.

In 1997 las heel Frankrijk het boek Le Moine et le philosophe, een debat tussen de atheïst Revel en zijn zoon Matthieu Ricard, boeddhist en medewerker van de Dalai Lama.

Revel werd in dat jaar ook benoemd tot lid van de Académie Française, het gezelschap van veertig 'onsterfelijken' dat waakt over de Franse taal.