Natuurmuziek: puur en rauw

Ergens in het barre Alaska woont John Luther Adams, componist. Niet te verwaren met zijn collega John (Coolidge) Adams, beroemd van opera's als Nixon in China en The Death of Klinghoffer, pas nog te gast op de Zaterdagmatinee. Déze Adams is van een heel ander slag. Minder gelikt. Hij maakt muziek als natuurgeluiden: rauw, puur en soms oorverdovend luid. Het liefst zou hij de natuur zélf aan het woord laten, wat hij letterlijk deed in een installatie in zijn woonplaats. De steeds verglijdende kleuren van klank en licht worden daar aangestuurd door de stand van de hemellichamen, weersensoren en seismografen.

Slagwerkgroep Den Haag speelde onlangs zijn 75 minuten durende slagwerkkwartet Strange and sacred noise (1991-97) en herhaalt dat concert zondag op het Muziekpodium Zeeland in de Grote Kerk in Veere. Het is een onderdeel van de 'MuziekNegendaagse Zeeland' waarmee na de pensionering van Ad van 't Veer de balans wordt opgemaakt van ruim vijfendertig jaar tegendraads programmeren.

Strange and sacred noise, niet eerder in Nederland uitgevoerd, bestaat uit negen delen, met een opbouw van ruisklanken (snaredrums) naar meer toonvormende instrumenten (marimba's) en weer terug - niet voor niets heet het eerste deel dust into dust.

John Luther Adams houdt van extremen. Met de sadistisch onderkoelde consequentie van aanzwellend natuurgeweld laat hij vier tamtams van pianissimo aansterken tot minstens tienvoudig forte. Wie zijn oren niet beschermde, wás waarschijnlijk al doof. Later volgt een eindeloos tafereel van zachtjes borrelende marimbaklanken, van richting verschietend als wrakhout in de branding.

Ook als je niet weet waar de componist vandaan komt, zie je beelden van Alaska voor je. Wouden, water, woestenij. Behalve misschien in het derde deel Velocities crossing in phase-space. De beurtelings versnellende en vertragende percussionisten deden hier nog het meest denken aan de beroemde trommelkonijntjes van Duracell, maar dan met batterijen die afwisselend leeg- en volliepen. Maar ook dit kon doorgaan voor een geheimzinnig proces vlak onder de aardkorst.

De Haagse slagwerkers doorstonden de beproeving glansrijk, anders dan het publiek. Niet iedereen is opgewassen tegen zoveel akoestisch geweld. Wie bleef, met of zonder oordoppen, kon zich echter vergapen aan het fenomenaal synchrone spel van de percussionisten, hun onvermoeibaarheid en hun subtiele maar doeltreffende onderlinge communicatie. Maar bovenal aan dit unieke werk van een componist uit een wel héél andere wereld.

Even zorgde de natuur zelf nog voor een onvoorziene bijdrage. In de stilte na het tweede deel, met vier polyfoon loeiende sirenes, viel van één van die apparaten de hendel met een luide 'plok' op de grond. De zwaartekracht eiste ook zijn rol. Adams had het niet beter kunnen bedenken.

Concert: Slagwerkgroep Den Haag. John Luther Adams: Strange and sacred noise. Gehoord: 11/4 Lantaren/Venster, Rotterdam. Herh.: 7/5 Muziekpodium Zeeland, Grote Kerk Veere. Inl.: www.nieuwe-muziek.nl
    • Jochem Valkenburg