Jula, Greet en Benno in het vagevuur

'Een scheve schaats? De hele Elfstedentocht zal je bedoelen!' Gebedsgenezeres Greet Hofmans is niet genadig voor prins Bernhard. Zelf denkt hij een stuk milder over zichzelf. Het is normaal dat het mannelijk deel van het koningshuis vreemd gaat, zo probeert hij Hofmans en Juliana duidelijk te maken. Maar de koningin schaart zich aan de zijde van Greet, zoals ze dat in bijna alles doet.

Renée Soutendijk (links) als Juliana, Marisa van Eyle als Greet Hofmans en Jaap Spijkers als prins Bernhard in 'Juliana, een koningsdrama'. Foto Joris van Bennekom Juliana, een koningsdrama. Tekst en regie: Ger Thijs. Met Renée Soutendijk, Jaap Spijkers, Marisa van Eyle en Dic van Duin. (Foto: Joris van Bennekom) Bennekom, Joris van

Een bomvolle stadsschouwburg was gisteren getuige van de première van Juliana van Bos Theaterproducties. Een deel van de zaal kon er echter nauwelijks iets van verstaan, omdat de gehoorapparaten van de schouwburg niet werkten. Dat moet frustrerend zijn geweest, want Juliana, een koningsdrama, geschreven en geregisseerd door Ger Thijs, moet het hebben van taalconstructies.

Voor wie een klassiek koningsdrama verwacht, is het even wennen. Het decor bevat slechts een reuzenbonenstaak die zich door het dak van het decor boort. De wanden zijn, als in Alice in Wonderland, van grotesk perspectief. Een enorme deur is de ingang naar de hemel, een minideurtje leidt, heel ruimdenkend, niet naar de hel, maar naar een nieuw geïncarneerd aards leven. Het bovendoek toont voorbij snellende wolken.

In deze ruimte, in dit vagevuur, wachten Greet, Juliana en minister-president Beel op de komst van Bernhard. Ze doden de tijd door het repeteren van het vierde bedrijf van Vondels Gijsbrecht van Amstel, waarin de huwelijkse trouw wordt bezongen. Na die ode klinkt gerucht aan de poort; het is echtgenoot Gijsbrecht die thuiskomt van de oorlog. In Juliana arriveert op dat moment schuinsmarcheerder Bernhard. 'Ook dood?', vraagt Greet luchtig.

Omdat Juliana het wil, wordt het ontstaan van de 'Hofmans-affaire', of 'Groep Hofmans', zoals Bernhard het noemt, nog eens overgedaan. Zelfs het door de wol geverfde premièrepubliek slaakt kreetjes bij de stoute koningshuis-grappen. Er wordt zelfs gescholden; 'Lompe Trut', zegt Benno, 'Vreemdganger', pareert Jula.

Renée Soutendijk is als Juliana overtuigend. Haar houterige motoriek, haar plotseling verstillen en haar trotse blikken de zaal in; het is niet moeilijk in Soutendijk een koningin te zien. Jaap Spijkers als Bernhard poneert zijn grappen als de kogels van het geweer dat hij zo graag op olifanten leegt. 'Ik ben dol op olifanten.'

De meer dienende rollen zijn voor Dic van Duin als Beel en Marisa van Eyle als Greet Hofmans. Van Duin balanceert kundig op de grens van potsierlijk en aandoenlijk, als dikke krachteloze politicus. Hij krijgt zelfs een applausje als hij tijdelijk in de ban geraakt van Greet en 'ik hóef niet te roken' mompelend wegwandelt. Van Eyle blijft, net als haar grijze kleding, wat muizig. 'Je lijkt wel een zwartwitfoto', zegt Juliana.

Als ensemble pakt het viertal het verhaal monter op en tilt het in een mum van tijd uit boven een geschiedvertelling. Wie eenmaal gewend is aan de rare setting, krijgt alsnog fijn toneelspel te zien. Tot halverwege. Dan verandert Thijs van tempo, waarschijnlijk omdat hij tot de kern van de zaak wil komen. Het individu dat wordt vermorzeld door de druk van de politiek. Het onvermogen van de Oranjes om te zijn wie ze willen zijn. De naïeve maar koppige Juliana die haar geliefden kwijtraakt omwille van het Rijk.

Veel te ernstig wordt de toon opeens, zelfs de grappige Bernhard maakt alleen nog maar dodelijke opmerkingen. De spelers bezwijken onder die taaldruk, de verveling in de zaal slaat toe.

Het spannende van een verhaal gebaseerd op historische feiten zit hem niet in de uitkomst - die kennen we. De spanning moet schuilen in de kleur van de ontbrekende puzzelstukjes. En die kleur is hier niet vlammend genoeg.

Voorstelling: Juliana, een koningsdrama door Bos Theaterproducties. Tekst/regie: Ger Thijs. Met Renée Soutendijk e.a. Gezien: 30/4, Stads-schouwburg Amsterdam. Tournee t/m 1/12. Inl. (020) 421 1221 of www.bostheaterproducties.nl
    • Jowi Schmitz