Javaanse schrijver Pramoedya overleden

De Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer is gisteren op 81-jarige leeftijd overleden. De Javaan, die internationaal bekendstond om zijn fervente verdediging van de democratie, heeft jarenlang in gevangenissen en onder strikte censuur moeten leven. Pramoedya, geboren in 1925 als zoon van een rijstboer, publiceerde tientallen verhalen en boeken over zijn land en is altijd een politiek geëngageerd schrijver geweest.

Vrienden en familie van Pramoedya Ananta Toer waken over het lichaam van de beroemde schrijver Foto Reuters Friends and relatives of Indonesia's best-known author and perennial Nobel candidate Pramoedya Ananta Toer pray in front of his body before his burial ceremony in Jakarta April 30, 2006. Pramoedya, who died on Sunday, was known for his anti-colonial novels and long history of persecution by past regimes. REUTERS/Crack Palinggi REUTERS

Zijn dochter Tatiana Ananta liet gisteren weten dat 'hij zijn hele leven en zijn werk aan zijn land heeft gewijd. Wij zijn een geweldige vader verloren, en een groot schrijver.' Door zijn hoge leeftijd en kwakkelende gezondheid heeft Pramoedya sinds 2000 niet meer geschreven. Wel heeft hij met een van zijn dochters gewerkt aan een encyclopedie van Indonesië.

Pramoedya, die ondere verschillende regeringen achter de tralies belandde, is een aantal keer genomineerd voor de Nobelprijs voor de literatuur. Zijn 34 boeken en essays zijn in 37 talen vertaald. De bekendste werken gaan over de vrijheidsstrijd van Indonesië tegen de Nederlanders, zoals zijn magnum opus uit de jaren tachtig, bestaande uit de vier romans Aarde der mensen, Kind van alle volken, Voetsporen en Het glazen huis. Het verhaal gaat over een Javaanse jongen die zich ontwikkelt tot een antikoloniale nationalist. Dit vierluik schreef hij in de gevangenis op het afgelegen eiland Buru, op kleine stukken papier die de gevangenis uit werden gesmokkeld.

In 1947 werd de schrijver door de Nederlanders gevangengenomen om zijn antikoloniale overtuigingen. Na de onafhankelijkheidsstrijd werd hij beschuldigd van sympathie voor de Chinese communisten. Onder oud-dictator Soeharto heeft hij veertien jaar in gevangenissen doorgebracht. Na zijn vrijlating in 1979 heeft hij nog twintig jaar huisarrest gehad.

Volgens de kleinzoon van de schrijver, Kiki Sepitan, vertrok Pramoedya zaterdag vrijwillig uit een ziekenhuis in Jakarta waar hij twee dagen op de intensive care had gelegen met hartproblemen en aan suikerziekte verbonden complicaties. Buiten de ziekenhuispoort stak hij onmiddellijk een kretek-sigaret op. 's Nachts verslechterde zijn toestand snel.

Pramoedya is tot op het eind kritiek blijven geven op de verschillende Indonesische regeringen. Zijn hardste woorden waren voor Soeharto, die hij verantwoordelijk hield voor de dood en gevangenschap van ruim een miljoen Indonesiërs.

In 2004 verklaarde hij: 'Ik ben half blind en bijna geheel doof, maar ik zal niet ophouden woedend te zijn. Want er zijn in Indonesië niet genoeg mensen woedend om de toestand van ons land.'