De vogelgriep is niet gekomen

De vogelgriep heeft Nederland niet bereikt. Kippen mogen weer naar buiten. 'Het ophokken heeft tot een stukje emotie geleid dat niet door de werkelijkheid is gestaafd.'

Drie kippen komen voorzichtig weer naar buiten, na drie maanden opgehokt te zijn geweest. Foto Bram Budel De biologische kippen van Chris Born kijken voorzichtig naar buiten als ze voor het eerst sinds 3 maanden weer naar buiten mogen. FOTO: BRAM BUDEL Budel, Bram

De kippen mogen weer naar buiten. Minister Cees Veerman (LNV, CDA) heeft bepaald dat vanaf vandaag pluimvee niet langer hoeft te worden opgehokt of afgeschermd. 'De piek van de vogeltrek is voorbij en bij de monitoring van wilde vogels zijn tot nu toe in Nederland geen besmettingen met het vogelgriepvirus aangetroffen', schrijft de minister aan de Tweede Kamer. De dieren moeten nog wel binnen of onder een afdak eten en drinken.

De vogelgriep heeft Nederland niet bereikt. Daar zijn volgens viroloog Ab Osterhaus twee mogelijke oorzaken voor. 'Ofwel het virus is niet onder wilde vogels in Nederland geweest, wat we niet zeker weten omdat we niet alle wilde vogels hebben onderzocht. Ofwel het virus is hier wel geweest, maar heeft zich niet verspreid door alle maatregelen die Nederland heeft genomen.' Zijn die maatregelen derhalve goed geweest? 'Ja', zegt Osterhaus. 'The proof of the pudding is in the eating. Maar voor de toekomst zullen we toch moeten nadenken over andere maatregelen, zoals opnieuw ophokken of vaccineren.'

De angst voor een grootschalige uitbraak van vogelgriep heeft veel maatschappelijke onrust veroorzaakt. Onderzoeker Osterhaus: 'In de publieke opinie is de angst voor vogelgriep verward met die voor een grieppandemie. Dat komt door berichtgeving in de media, en ook door berichtgeving van internationale bestuurders.' Zoals uitspraken van EU-commissaris Kyprianou, die na de vondst van met vogelgriep besmet pluimvee in Turkije concludeerde dat het nu tijd werd voor Europese landen om zich voor te bereiden op een voor mensen gevaarlijke grieppandemie. Osterhaus: 'Als er een kans bestaat dat de vogelgriep zich ontwikkelt tot een pandemie, dan bestaat die kans in Afrika en Azië, maar nauwelijks in Europa'. Niettemin noemde Osterhaus de verwarring over het verband tussen vogelgriep en pandemie eerder een blessing in disguise. Osterhaus: 'Er is nu meer aandacht voor zo'n pandemie. Dat is mooi. Het is wel jammer dat we daarvoor de vogelgriep nodig hebben gehad.'

De schade voor commerciële pluimveehouders die hun kippen normaliter buiten laten scharrelen, is niet erg groot geweest. De ophokplicht, bedoeld om de kans op besmetting van trekvogels op pluimvee zo klein mogelijk te maken, heeft in Nederland twee keer drie maanden geduurd, met een pauze van zes weken begin dit jaar. Drie maanden is precies de periode die de Europese Commissie als economische limiet heeft gesteld. Hadden de zogenoemde vrije-uitloopkippen langer binnen moeten zitten, dan hadden de eieren niet meer als vrije-uitloopeieren verkocht mogen worden. Dat zou een grote schadepost zijn geweest. 'De schade is meegevallen', zegt Jan Wolleswinkel, voorzitter van de Nederlandse Organisatie van Pluimveehouders (NOP). Wel daalde de omzet van pluimveebedrijven die hun producten exporteren naar landen waar de consumptie van kip door angst voor vogelgriep is gedaald. Duitsland gaat trouwens door met ophokken.

Er hebben zich wel welzijnsproblemen voorgedaan onder de ongeveer zes miljoen kippen die ineens niet meer buiten mochten lopen, zegt Chris Borren uit Voorthuizen, de onlangs afgetreden voorzitter van de biologische-pluimveehoudersvereniging. 'Ik heb veertig van de zesduizend kippen eruit moeten halen, omdat ze dreigden te worden doodgepikt.' Ook hebben alle veiligheidsmaatregelen de pluimveehouders 'veel extra arbeid' gekost, aldus Borren. Toch is het gevreesde kannibalisme onder onrustige, nerveuze kippen beperkt gebleven. Jan Wolleswinkel: 'Het ophokken heeft aanvankelijk tot een stukje emotie geleid dat niet door de werkelijkheid is gestaafd.'

Van de mogelijkheid om te vaccineren is nauwelijks gebruikgemaakt. Slechts één groot commercieel bedrijf heeft elfduizend kippen laten vaccineren, plus enkele kleinere. In totaal werden voor 15.908 commercieel gehouden kippen vaccins aangevraagd. Bij de hobbydierhouders was de animo een tikje groter. In totaal werden op 1.833 hobbybedrijven 18.448 kippen, 490 kalkoenen, 3.266 eenden en 2.759 ganzen voor vaccinatie aangemeld, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van LNV.

De Europese toestemming om Nederlands pluimvee in te enten werd enkele maanden geleden als een overwinning van minister Veerman gevierd. Nog steeds beschouwt het ministerie deze toestemming, ondanks de geringe belangstelling in eigen land, als 'een eerste stap' op weg naar een algemene vaccinatie voor al het Europese pluimvee tegen vogelgriep.

    • Arjen Schreuder