Zolang de Marijan blijft, zal de Merapi rustig zijn

Al een maand komt er rook uit de Javaanse vulkaan de Merapi. De bewoners van de berghelling slaan de adviezen tot evacuatie in de wind. Liever luisteren zij naar de Marijan.

Wandelaars en backpackers op Midden-Java kennen hem al: de bijna tachtig jaar oude Marijan. Hij woont in een klein huisje onderaan de zuidkant van de grootste vulkaan van het eiland, de Merapi. Wie langs die kant de bijna 3.000 meter hoge berg opwandelt, komt bij hem langs. Als speciale bewaker van vulkanische activiteit van de Merapi heeft hij een mythische functie. Aan hem is niet alleen de taak om de vulkaan jaarlijks offers te brengen volgens de aloude Javaanse tradities. Ook moet hij zich uitspreken over de voornemens van de vulkaan: komt hij wél of komt hij niet tot uitbarsting?

Deze vraag houdt de gemoederen al een maand bezig, nu de meest actieve vulkaan van Indonesië extra activiteit vertoont. De autoriteiten in Yokyakarta hebben de op één na hoogste alarmfase afgekondigd en de ruim 60.000 mensen op de hellingen van de Merapi aangeraden het gebied te verlaten.

Maar op tweehonderd oude mensen en enkele kleine kinderen na gaat niemand weg.

De sultan van Yokyakarta belichaamt de situatie in eigen persoon, want behalve sultan - en daarmee geestelijk leider - is hij toevallig ook gouverneur van Midden-Java. Als gouverneur heeft hij tot taak om op gezag van het Centrum voor Vulkanisch Onderzoek waarschuwingen uit te geven en aan te sporen tot evacuatie. 'Het is buitengewoon serieus', zegt zijn woordvoerder.

Maar de Marijan lijkt zich veel minder druk te maken. Hij geeft keer op keer te kennen dat hij geen wetenschapper is. Hij kan zich een evacuatie goed voorstellen, maar zelf is hij toch ook gebleven? Mocht het tot een uitbarsting komen, dan zal het aan de noordkant zijn, meent hij.

De Merapi heeft een bijzondere betekenis in de Javaanse cultuur. Hij vertegenwoordigt de eindbestemming van de reis van het leven, die begint in de oceaan aan de zuidkant van het eiland en via het paleis van de sultan in Yokyakarta uitmondt in de vulkaan.

Bovendien duidt een uitbarsting op verstoorde harmonie en voorspelt dat weinig goeds. Dat bleek in 1965 toen na een uitbarsting Soekarno's regime ten val kwam met grootschalige moordpartijen tot gevolg. En het gebeurde dertig jaar later, waarna de Aziatische economische crisis Indonesië trof en Soeharto verjoeg.

De Marijan werd beroemd toen hij in 1994 een uitbarsting voorspelde, die overigens nog zestig mensen het leven kostte. In de nacht vóór de uitbarsting had hij een droom gehad die een aankondiging bleek. Het gevaar schuilde toen primair in een hete gaswolk. De ernstigste uitbarsting was overigens in 1930 toen 1.300 mensen omkwamen.

Pas bij alarmfase één zal er sprake zijn van verplichte evacuatie. De meeste bewoners van de vulkaanhelling - kleine boeren - hebben nu nog weinig zin om have en goed achter te laten. Volgens de woordvoerder Biwara van de sultan annex gouverneur kan zijn afdeling weinig anders doen dan voorlichten en waarschuwen: 'De mensen moeten uiteindelijk zelf weten of ze wetenschappelijke of geestelijke signalen willen volgen'.