Waak voor te veel successierechten

Het tekenen van een partnerverklaring bij het afsluiten van een hypotheek kan, als een van beide partners overlijdt, voor een flinke besparing op het successierecht zorgen. Maar wie niet oplet betaalt te veel en doet zijn nabestaanden tekort.

Aan veel hypothecaire geldleningen is een overlijdensrisicoverzekering gekoppeld. Deze zorgt ervoor dat de achterblijvende partner en eventuele kinderen bij overlijden in het huis kunnen blijven wonen. Overlijdt een van de partners dan keert de verzekering uit en wordt de hypotheek aan de bank (deels) afgelost. Het is niet altijd wenselijk om de hypotheeklening af te lossen. Bijvoorbeeld omdat daarmee ook de hypotheekrenteaftrek van de achterblijvende partner verdwijnt of omdat zijn of haar inkomen prima voorziet in het betalen van de hypotheeklasten.

Door het tekenen van een zogenoemde partnerverklaring wordt vermeden dat de uitkering van de overlijdensrisicodekking bij een overlijden rechtstreeks aan de bank wordt uitgekeerd; de aflossing van de lening loopt via de achterblijvende partner. Deze krijgt de verzekeringsuitkering en lost er de hypotheek bij de bank mee af. Omdat de langstlevende echtgenoot een veel grotere vrijstelling voor het successierecht heeft dan de kinderen (tot 507.803 euro), kan het toepassen van deze constructie ertoe leiden dat er minder successierecht wordt betaald. Immers, voor de berekening van de erfdelen van de kinderen blijft de schuld bestaan, en de vrijstelling van de langstlevende wordt beter benut. Als premiesplitsing is toegepast (zie 'Begunstiging van erfgenamen luistert nauw'), kan zelfs worden bereikt dat de langstlevende de hele uitkering onbelast verkrijgt.

Het is echter cruciaal om vóór het tekenen ervan goed te controleren of de partnerverklaring geen ongunstige bijwerkingen heeft. Volgens notaris Peter Blokland van De Kort Van der Kolk Van Tuijl Notarissen in Tilburg leidt het achteloos tekenen van de verklaring regelmatig tot problemen. Zijn kantoor reikt de cliënten met een hypotheek waaraan een verzekering is gekoppeld al sinds enige jaren een document uit waarin de voor- en nadelen van de begunstiging van de verzekering op een rij worden gezet. Daarin wordt aangedrongen op een analyse van de financiële situatie voor het tekenen. Dit is volgens Blokland hard nodig om misverstanden en ongewenste situaties te voorkomen. 'Bijvoorbeeld als er sprake is van kinderen uit een eerdere relatie.'

Blokland verduidelijkt: 'Essentie van de partnerverklaring is dat deze ervoor zorgt dat de opbrengst van de verzekering buiten de boedel omgaat. Omdat de verzekering zoals vastgelegd uitbetaalt aan de langstlevende partner, grijpen kinderen uit een eerder huwelijk naast een substantieel deel van de erfenis; een deel van de waarde van het huis. Bij kinderen in de huidige relatie is dat ook het geval, maar zij erven uiteindelijk weer van de langstlevende ouder.'

Onbedoeld is de waarde van het huis daarmee uit de erfenis gehaald. Een testament waarin een kind uit het eerste huwelijk als begunstigde wordt opgenomen verandert daar niets aan, want wordt in de praktijk toch vaak door de langstlevende stiefouder herroepen als hij of zij wat minder close wordt met de stiefkinderen.

Blokland benadrukt dat het een misverstand is om te denken dat de partnerverklaring nodig is om de langstlevende verzorgd achter te laten. De partnerverklaring wordt ook wel de weduweverklaring genoemd en was ooit bedoeld om de achterblijvende partner goed voorzien achter te laten.

In het oude erfrecht van voor 2003 was de positie van de langstlevende namelijk veel minder goed geregeld. De kinderen werden, als er geen testament was, mede-eigenaar van alle bezittingen en konden daardoor de langstlevende dwingen de echtelijke woning te gelde te maken en te verhuizen. In het huidige erfrecht is de positie van de langstlevende veel beter beschermd. De partnerverklaring is voor dit doel dan ook achterhaald.

Het is ook niet waar dat de partnerverklaring altijd voordeel oplevert. Voor een goede beoordeling van de wenselijkheid van de partnerverklaring is inzicht in de persoonlijke en financiële gevolgen nodig. Zo is bijvoorbeeld de begunstiging en de premiebetaling van de verzekering cruciaal. Is dit niet volgens de regels van de fiscus geregeld dan kan het tekenen van de partnerverklaring ertoe leiden dat de successieheffing veel hoger uitvalt.

Complexe materie waar de financieel adviseur van de bank zich ook niet altijd aan waagt, zo blijkt. Zo krijgen klanten van de Rabobank - de grootste hypotheekverstrekker van Nederland - een brief waarin de bank aangeeft niet te kunnen adviseren over de vraag of het voor de klant voordelig of nadelig is de door de verzekeraar bijgesloten partnerverklaring te ondertekenen. Geadviseerd wordt een notaris of fiscaal adviseur te raadplegen. Blokland noemt het laf dat banken en tussenpersonen geen verantwoordelijkheid willen nemen voor het informeren van de klant op dit punt. 'Ze sluiten wel graag tegen een mooie provisie een verzekering met de klant af, maar geven niet thuis als het ingewikkeld wordt.'

Blokland pleit voor een grondige analyse van de persoonlijke en financiële situatie bij het afsluiten van een overlijdensrisicodekking. Daartoe behoren bijvoorbeeld familieomstandigheden, de soort huwelijksgemeenschap en eventuele testamenten.