Uitstervend soort

Eerstegraders zijn eerst de onderbouw uitgejaagd en dreigen nu uit het hele voortgezet onderwijs te verdwijnen.

Rob Knoppert

Feller dan ooit wordt dezer dagen over het algemeen vormend onderwijs gediscussieerd. De terugtredende overheid heeft scholen lucht verschaft dingen anders te doen. Scholen nu verschillen meer dan vroeger. Op de ene school wordt veel 'nieuw geleerd', op een andere zitten de leerlingen nog braaf in rijtjes te kijken naar de 'chalk-and-talk' leraar. Binnen de onderwijswereld is er veel enthousiasme voor nieuwe didactieken. Natuurlijk opperen anderen veel bezwaren. Aan de randen van het onderwijsveld staan de stuurlui-aan-de-wal die in de school niet meer hun jeugd herkennen en roepen dat het onderwijs in de vernieling wordt geholpen.

Ondertussen doen zich door de deregulering andere ontwikkelingen voor die veel schadelijker zijn voor het onderwijs dan het nieuwe leren. Robbert Dijkgraaf op 21 januari, Van den Akker en Peters op 7 maart, Maarten Pieters op 25 maart: zij allen wezen in deze krant op het dalend opleidingsniveau van de docenten. Eerstegraders, academisch gevormde leraren, gaven vroeger les in zowel onder- als bovenbouw van toen nog kleine havo-vwo scholen. Door de fusiegolf zijn zij de onderbouw uitgejaagd. Dat werd het exclusieve terrein van lager betaalde en opgeleide tweedegraders.

Tussen 2002 en 2004 is vervolgens in het voortgezet onderwijs een functiewaarderingsysteem ingevoerd. Wat een leraar verdient, wordt niet meer bepaald door de opleiding maar door de schoolleiding. Nog steeds moeten de lessen in de bovenbouw gegeven worden door eerstegraders. Die kregen altijd betaald in schaal 12 (maximum 4.549 euro bruto per maand) maar nu kan dat net zo goed schaal 10 (maximum 3.427 euro bruto per maand) zijn. Het aantal docenten in schaal 12 dat lesgeeft wordt zo steeds kleiner. De Algemene Onderwijsbond liet vorig jaar onderzoeken wat de invoering van het functiewaarderingsysteem voor consequenties heeft. Van de 730 geënqueteerde docenten was 38 procent in schaal 12 geplaatst. Dat percentage is nu 24 procent. Dat betekent dat meer dan een derde in een lagere schaal is geplaatst. Dat is na de afname in tal door de fusies. De CAO garandeert oude rechten. Financiële gevolgen heeft het voor betrokkenen dus niet, wel voor nu startende docenten. Dit alles is een gevolg van de overheid die terugtreedt. Deregulering heeft niet alleen voordelen.

De eerstegrader is ook niet meer wat die geweest is. Nu kan een matige havist na zijn tweedegraads opleiding in twee jaar in deeltijd zijn eerstegraads bevoegdheid halen. Dat levert een lichtgewicht op vergeleken met een vwo-er met een masters opleiding plus onderwijsbevoegdheid.

De gevolgen van deze ontwikkelingen zijn ernstig. Het tekort aan goed opgeleide docenten wordt alleen maar groter. Wie is nog zo gek om met een academische opleiding zo'n slecht betaald beroep te kiezen? De kwaliteit van het onderwijs daalt ook. Leve de terugtredende overheid. En de kennis-economie? Dat dereguleren we later.

    • Rob Knoppert