Primeur Finland met nieuw type kerncentrale

Als eerste land ter wereld bouwt Finland een kerncentrale van de nieuwste, extra veilige generatie. Is dit het voorland voor de rest van Europa? 'Finse kernenergie is oké. Als het maar geen Russische is.'

De kerncentrale in aanbouw in het Finse Olkiluoto is van een nieuw, veiliger type van de ‘derde generatie’. Onder meer bestand tegen de inslag van vliegtuigen. Over drie jaar moet de centrale klaar zijn. (Foto TVO) TVO

Olkiluoto, 29 April. - Martin Landtman heeft geen tijd te verliezen. 'We liggen al negen maanden achter op schema', schreeuwt de Finse ingenieur, terwijl achter hem de vonken van een slijptol afspringen. In een enorme kuip met huizenhoge wanden van staal en een metersdikke vloer van beton, zijn mannen druk aan het werk. Over drie jaar moet hier, in het kustplaatsje Olkiluoto, een nieuwe kerncentrale staan. En niet zomaar een.

Terwijl de wereld deze week de nucleaire ramp uit 1986 bij Tsjernobyl herdacht, verrijst in Olkiluoto een nieuw type kerncentrale. Het is wereldwijd het eerste exemplaar van de zogenaamde derde-generatie-centrales. Extra veilig, worden ze genoemd. Bestand tegen inslagen van vliegtuigen. De belangrijkste onderdelen, de reactor en de turbine, komen van het Frans-Duitse bedrijf Areva. Mocht Nederland in de toekomst een nieuwe kerncentrale gaan bouwen dan zal het waarschijnlijk ditzelfde type zijn, van dezelfde leverancier. Wordt Finland het voorland van Europa?

Tien jaar geleden stemde het Finse parlement nog tegen een nieuwe kerncentrale - het land heeft er al vier. Maar in mei 2002 gaf het wel zijn goedkeuring. In andere landen waar kernenergie tot voor kort onbespreekbaar was, is het onderwerp nu ook opeens terug op de politieke agenda. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld, in Groot-Brittannië, Duitsland, Nederland. De kerncentrale in het Zeeuwse Borssele zou in 2013 dichtgaan, maar begin dit jaar is besloten dat tijdstip uit te stellen tot 2033. Staatssecretaris Van Geel van Milieu zei onlangs dat de bouw van nieuwe kerncentrales in Nederland voor de hand ligt. Het heeft alles te maken met de ontwikkelingen op de olie- en gasmarkten, en het klimaat.

Er is een krapte aan fossiele brandstoffen, de prijzen zijn torenhoog. Tegelijk worden landen voor hun olie en gas afhankelijker van politiek instabiele regio's als Rusland, het Midden-Oosten en Venezuela. Daarnaast dringt het klimaatprobleem zich sterker op. Veel landen hebben zich met het tekenen van het Kyoto-verdrag verplicht de uitstoot van het broeikasgas CO2 terug te dringen. Kernenergie wordt, steeds serieuzer, als een van de oplossingen gezien.

Op het bouwterrein in Olkiluoto somt ingenieur Ulrich Giese van Areva de voordelen van de nieuwe kerncentrale op, die EPR (European Pressurised Reactor) heet. Geen uitstoot van CO2, net zo veel vermogen als de twee kerncentrales samen die al in Olkiluoto staan, een hogere efficiëntie. En hij is veiliger. Mocht bijvoorbeeld de reactorinhoud smelten dan zakt de gloeiende massa niet door de vloer, zoals bij de vorige generatie centrales, maar landt in een betonnen vat met water, de zogenaamde core catcher. Daarnaast is het veiligheidssysteem van de centrale in vijfvoud uitgevoerd, en ondergebracht in evenveel aparte gebouwen. Giese benadrukt hoe belangrijk de opdracht is voor Areva. 'De uitkomst van dit project zal van grote invloed zijn op de discussie in Europa', zegt hij.

Kaisa Kosonen van Greenpeace is fel tegen de kerncentrale. Ze vindt dat de Finse regering meer werk moet maken van stroomopwekking via de verbranding van biomassa. 'Finland staat vol met hout', zegt Kosonen op het vliegveld van Helsinki. Ook windenergie zou er volgens haar meer moeten komen. Maar Landtman zegt dat het helemaal niet veel waait in Finland. 'Zeker niet in de winter, op koude dagen. Dan valt het vaak stil.' Een kolen- of gascentrale lag volgens hem ook niet voor de hand. Finland krijgt zijn kolen nu al voor tweederde uit Rusland, en zijn gas volledig. Het land wil niet nóg afhankelijker worden van zijn oosterbuur.

Daarbij komt dat de vraag naar stroom groeit in Finland. Met name vanuit de industrie. Het land heeft veel pulp- en papierfabrieken, chemieconcerns en mijnbouwbedrijven. Die vreten energie. En twee van de vier huidige kerncentrales moeten binnen 15 tot 20 jaar uit bedrijf.

In de omgeving van Olkiluoto lijkt weinig weerstand tegen de kerncentrale. In het dichtsbijzijnde huis, dat op twee kilometer van het bouwterrein ligt, klaagt de 24-jarige Jari Saari vooral over de herrie van het toegenomen verkeer. 'Er komen hier opeens voortdurend vrachtwagens en auto's langs', zegt Saari, gekleed in zwarte trainingsbroek en slobbertrui. In de gemeente Eurajoki, waar Olkiluoto onder valt, zegt Janne Väkiparta dat Finland veel energie nodig heeft. Hij werkt bij een groot pulp- en papierbedrijf in Rauma. 'Finse kernenergie is oké', zegt hij, terwijl zijn dikgeklede, tweejarige zoontje de garage inloopt. 'Als het maar geen Russische is.'

Voor Finland is de bouw van de kerncentrale het grootste industriële project ooit. Maar het is er wel door 'vals spel' gekomen, zegt Kosonen van Greenpeace. Areva wilde het project zo graag hebben dat het zijn onderdelen voor een prikje zou hebben aangeboden aan TVO, de Finse uitvoerder van het project. 'Financieel gaat het niet goed met Areva. In Europa is al meer dan tien jaar geen nieuwe kerncentrale meer gebouwd', zegt ze.

Ook zou TVO een uiterst gunstige lening hebben weten af te sluiten om een groot deel van het project te financieren. Bijna twee miljard euro, tegen een rente van 2,6 procent. 'Belachelijk laag', zegt Kosonen. De investeerders zouden over de brug getrokken zijn door een garantie van enkele honderden miljoenen euro's van de Franse staat.

Landtman en Giese ontkennen alle kritiek. De prijs van de kerncentrale, 3 miljard euro, is volgens hen marktconform. Het verschil tussen het bod van Areva en concurrent Westinghouse was niet groot. 'Het was een close call', zegt projectleider Landtman. Een rente van 2,6 procent is ook niet ongebruikelijk voor de periode waarin de lening werd afgesloten. En dat het project alleen tot stand is kunnen komen met behulp van verboden staatssteun, wijst hij stellig van de hand. Toch doet de Europese Commissie voor Mededinging hier een onderzoek naar. De uitkomst is er nog niet.

Over de kosten en baten van kernenergie bestaan uiteenlopende meningen. Een Amerikaans onderzoek uit 2003 suggereert dat kernenergie niet kan concurreren met kolen en gas, en alleen uit zou kunnen met subsidies. En dat is geen goed vooruitzicht voor een privatiserende markt waaruit de staat zich aan het terugtrekken is, schrijven ze.

Maar andere rapporten beweren het tegenovergestelde. Cruciaal bij de rekensommen is de levensduur van de centrale (hoe langer, hoe goedkoper de opgewekte stroom) en de benutting ervan. Het Amerikaanse onderzoek gaat uit van een levensduur van veertig jaar en een benutting van 85 procent. Maar voor de nieuwe centrale in Olkiluoto vallen de cijfers gunstiger uit: een levensduur van 60 jaar en een benutting van 90 procent.

Hanna Tuominen, gemeente-ambtenaar in Eurajoki, betreurt dat het meeste werk aan de centrale naar grote Franse en Duitse bedrijven gaat. Uitvoerder TVO had de lokale Finse bedrijfjes voorgeschoteld dat er voor hen veel werk zou komen. Dat valt vies tegen. 'TVO heeft veel te hoge verwachtingen gewekt', zegt Tuominen in een prachtig oud landhuis. Giese van Areva heft zijn schouders. 'We houden gewoon biedingen. Ik kan er niks aan doen als lokale bedrijven niet lager willen gaan met hun prijs.'

Het project ligt intussen ver achter op schema, de kosten dreigen hoger uit te vallen dan geraamd. Landtman weet wel wie daarvoor opdraait. Niet TVO. Want de 3 miljard euro voor de centrale is een fixed price, overeengekomen met Areva. Die zal dus de eventuele extra kosten moeten betalen. 'Maar het is nog geen 2009', zegt Landtman. 'We gaan proberen de achterstand van negen maanden in te lopen.' Erg overtuigd van zijn eigen uitspraak lijkt hij echter niet.

Door onze correspondent

Door onze correspondent

    • Marcel aan de Brugh