Polen viert een zuur verjaardagsfeestje in EU

Juichend werd Polen twee jaar geleden lid van de Europese Unie. Nu maakt de jeugd zich zorgen over de wrijving tussen Warschau en Brussel.

Oleg Barcewicz likt nog eens aan zijn ijsje en denkt na. Hij weet niet of hij de Polen wel begrijpt. Hijzelf komt uit Wit-Rusland, waar geen vrijheid is en het leven stilstaat. Voor Barcewicz, die Pools en Russisch studeert in Warschau, zijn de zegeningen van de Europese Unie evident. 'Maar in Polen staan eurosceptische partijen aan het roer.'

Onder zijn Poolse medestudenten is weinig steun voor die partijen. 'Het zijn vooral de ouderen die klagen', zegt de Wit-Rus, gezeten op een bankje voor de nieuwe universiteitsbibliotheek in de Poolse hoofdstad. 'De jongeren zijn allemaal positief. De EU is de kans van hun leven. En het mijne. Daarom ben ik ook hier en niet daar.' Hij wijst naar het oosten.

Aneta Orzylowska, die verderop zit, schaamt zich voor de weg die haar land na de verkiezingen in september is ingeslagen. 'Dit is niet goed', zegt de geografiestudente. 'Deze regering gaat onze ontwikkeling verprutsen.' Naast haar zit economiestudent Pawel Nowak. Hij zegt het zo: 'Deze regering is conservatief én bekrompen én niet meer van deze tijd. En dat overkomt ons natuurlijk.'

Deze week werd formeel beklonken dat de radicale populist en boerenleider Andrzej Lepper tot de regering toetreedt. Premier Kazimierz Marcinkiewicz, die als gevolg van eindeloze ruzies nu al zeven maanden leiding geeft aan een zwakke minderheidsregering, had al geen pro-Europese reputatie. Met Lepper wordt dat niet beter. Zijn partij Samoobrona (Zelfverdediging) was fel tegen Polens toetreding tot de EU, op 1 mei precies twee jaar geleden. Het wordt een zuur verjaardagsfeestje.

Zonder Lepper lag de Poolse regering het afgelopen half jaar al met Brussel overhoop over de Europese begroting en de Europese BTW-tarieven. En onlangs verweet de Europese Commissie Polen 'economisch nationalisme' toen Warschau verzet bood tegen de uitbreiding van de Italiaanse bank Unicredito in Polen. Uiteindelijk werden steeds compromissen gesloten, maar het beeld van 'die lastige Polen' zit op ieders netvlies.

'Ten onrechte', zegt Rafal Trzaskowski. De politiek analist, die geen fan is van de regering, heeft in Brussel van dichtbij gezien hoe zijn land het daar doet. 'Polen is een voorbeeldig EU-lid', luidt zijn conclusie. 'Het ligt zelden dwars in de Europese besluitvorming.' Eigenlijk kwam het alleen in de discussie over de BTW in januari tot een hoogoplopend conflict met Brussel. 'Dat was de enige keer, maar dat kreeg heel veel aandacht in de media', zegt Trzaskowski. 'In die kwestie werd duidelijk dat Polen het spel nog aan het leren is. Zo'n ruzie los je meestal achter de schermen op, voordat het in de kranten komt.' De Unicredito-affaire liep met een sisser af, maar de conclusie 'dat Polen de economische integratie van Europa blokkeert' was al getrokken.

Volgens Trzaskowski worden van al deze muggen olifanten gemaakt, omdat Europeanen nu eenmaal sterk in doemdenken zijn. 'Er is altijd gezegd dat de EU door de uitbreiding onbestuurbaar zou worden, maar dat is helemaal niet gebeurd. Het proces van besluitvorming is door al die ministers misschien minder persoonlijk geworden, maar het is niet gierend tot stilstand gekomen. Er zijn echter genoeg mensen die aanwijzingen zoeken dat het doemscenario nog steeds opgaat.' De Poolse onervarenheid past in dat plaatje.

Premier Marcinkiewicz mag dan geen groot Europeaan zijn, Trzaskowski gelooft erg in het effect van 'socialisatie'. Toen de premier in december naar Brussel ging voor de onderhandelingen over de Europese begroting straalde de argwaan ervan af. Toen hij terugkwam, met een mooi succes op zak, was hij veel enthousiaster over Europa. 'Marcinkiewicz had met eigen ogen gezien dat andere lidstaten wel degelijk willen samenwerken', zegt Trzaskowski.

De politiek analist denkt dat de EU zelfs op Lepper zo'n soort effect kan hebben. Samoobrona krijgt het ministerie van Landbouw, een portefeuille met bij uitstek een Europese dimensie.

Volgens Trzaskowski biedt Europa voor Lepper een prachtige kans. 'De uitbetaling van steun aan Poolse boeren verloopt moeizaam. Dat is een administratief en daardoor relatief makkelijk op te lossen probleem.' Nu al slaat Lepper een andere toon aan jegens Brussel. Hij wil niet langer het hele toetredingsakkoord heronderhandelen, maar 'delen' ervan.

De studenten in Warschau moeten het allemaal nog zien. Zij dromen intussen over buitenlandse reizen. 'Ik wil met een studiebeurs naar Spanje', zegt Aneta Orzylowska. 'Ik wil hier helemaal weg', roept een ander. Pawel Nowak weet nog niet wat hij wil. Hij wil misschien wel blijven en zijn land vooruit helpen. 'Onze generatie zal het veel beter doen', zegt hij zelfverzekerd. 'De huidige politici zitten nog te veel verankerd in het communisme, zowel de oud-communisten als de voormalige dissidenten. Zij denken nog net als vroeger: wij tegen zij. Daar moeten we van af, want we zitten allemaal in hetzelfde schuitje.'

    • Stéphane Alonso