Na drie jaar: de ontbolstering van Bos

Na een aanloop van drie jaar waagt PvdA-leider Bos de sprong: de politicus die al tijden onbetwist aan de top staat in de peilingen, aan wie de verbluffende stembuszege werd toegeschreven bij de recente gemeenteraadsverkiezingen maar die tot nu toe tevens kampioen onduidelijkheid was, openbaarde gisteren zijn sociaal-economische program. Mogelijk dat die verkiezingsuitslag de doorslag heeft gegeven bij het besluit van de sociaal-democraten om nu al op tafel te leggen wat de PvdA voor heeft met Nederland. Een jaar voor de volgende Tweede-Kamerverkiezingen, als die op de geplande datum worden gehouden. Mogelijk is het ook de weer lichte sfeer van crisis die rond het Torentje van premier Balkenende (CDA) hangt, die de PvdA aanspoort om reeds wat stevige schreden in de campagnemars te zetten.

De crisisatmosfeer wordt veroorzaakt door onrust bij de coalitiepartners. Twee VVD-bewindspersonen betwisten elkaar, in een voor Nederlandse begrippen felle campagne, het lijsttrekkerschap. Dat is nog niet eerder voorgekomen. Regel is juist dat formeel eendracht heerst in de boezem van het kabinet. Nu is Nederland getuige van politieke kernsplitsing buiten de reactor. En de nieuwste D66-aanvoerder, Van der Laan, zendt zoveel wisselende signalen de wereld in omtrent haar bereidheid met dit kabinet verder te gaan, dat er veiligheidshalve wel van kan worden uitgegaan dat haar partij op zoek is naar de nooduitgang. Ook het CDA weet dit: er is niet voor niets nu al een permanente campagneleider aangesteld.

Temidden hiervan was het optreden van Bos, die doorgaans op de achtergrond opereert, deze week opmerkelijk. Voordat hij gisteren kwam met zijn sociaal-economische plannen, trad hij eerder op in een Kamerdebat tegenover Balkenende over het vraagstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid. Bos nam Balkenende de maat naar aanleiding van diens vergoelijkende brief over het optreden van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD). Die had zich erover beklaagd dat de Tweede Kamer haar harder aanpakt dan haar collega Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD). De premier nam onder druk van de Kamer afstand van zijn minister. En donderdagavond, toen het mei-reces bijna inging, stond Bos als een kemphaan tegenover CDA-fractieleider Verhagen. Terwijl andere fracties uit protest tegen zoveel 'Haags gedoe' de Kamer begonnen te verlaten, maakten zij ruzie over het embargo dat rust op de stukken van de Miljoenennota voorafgaand aan Prinsjesdag.

De minister-president concludeerde gisteren meteen dat Bos eindelijk kleur bekent. De PvdA-leider ontvouwde een samenhangend sociaal-economisch program. Bos wil een einde maken aan wat hij 'de geldstroom van arm naar rijk' noemt. En dus moet de hypotheekrenteaftrek niet langer mogelijk worden tegen het hoogste belastingtarief, moeten studenten hun studiekosten terugbetalen naar draagkracht en moeten rijkere gepensioneerden gaan meebetalen aan de AOW. Nederland moet van Bos naar een Scandinavisch model, dat relatief hoge uitkeringen koppelt aan een geringere zekerheid van een baan. En, ideologisch misschien wel het meest pregnant: een, in de woorden van Bos, 'omvangrijke publieke sector'. Big Government? De premier beviel de kleur van Bos niet, en hij benadrukte daarmee de verschillen. Maar misschien wordt het de komende tijd interessanter om naar de overeenkomsten tussen de twee te kijken.