Internet als onveilige hangplek voor jongeren

De opvoeder moet eerst zelf worden opgevoed voor hij chat-regels stelt voor kinderen, ontdekt Maarten Huygen

Bij mij komt de webcam het huis niet in. Voor de computercamera zit je met licht aan en de gordijnen open voor een onbekende buitenwereld waarbij de beelden aan de andere kant worden opgenomen en zonder goedkeuring kunnen worden verspreid. Kopiëren is zo gemakkelijk en anoniem dat geen rechtszaak aan die publicatie een einde kan maken. In de schijnveiligheid van de anonimiteit laten mensen zich tot intimiteiten en bekentenissen verleiden maar iemand die je op internet vertrouwt, kan zich tot een wraakzuchtig monster ontpoppen.

In mijn voornemen om het in mijn gezin zonder webcam te doen, werd ik gesterkt tijdens een congres vol leraren uit het hele land over veiligheid van het internetonderwijs in de Amsterdamse Rai afgelopen donderdag. Van alle excessen die zich op internet afspelen, vond ik het met portret en al voor schut zetten het ergst. Volwassenen geven het voorbeeld. Beelden van exen die zich in compromitterende seksuele situaties hebben laten filmen - curieuze hobby op zich - worden uit wraak op een publiekelijk toegankelijke site gezet. Tijdens het congres dat werd georganiseerd door kinderconsument.nl, dat ouders, scholen en de overheid adviseert over de veiligheid op internet, hoorde ik verhalen van meisjes die zich lieten verleiden om zich voor de webcam uit te kleden. Later werden ze met de beelden gechanteerd om verder te gaan. Zo werd een foto van een half ontkleed meisje over haar hele school verspreid. Groepen jongens joelden voor haar huis.

Een andere tiener die haar best deed om een goed meisje te zijn en van de regels en gevaren van internet op de hoogte was, zat voor de webcam, terwijl haar moeder uit de douche kwam en ging meekijken naar het computerscherm terwijl ze nietsvermoedend werd opgenomen. Nou lijkt het me verstandig om je aan te kleden na het douchen, maar de buitenwereld heeft er niets mee te maken. De foto's van de naakte moeder werden over de school van het meisje verspreid. Inmiddels is het gezin verhuisd.

Internet haalt privé en publiek door elkaar. Kinderen zijn thuis niet meer veilig, want ze kunnen tijdens de live conversaties nog steeds worden gepest. Vreedzaam in de eigen kamer voor de computer kan een kind enge mannen ontmoeten die zich voordoen als onschuldige vriendinnen. De meeste excessen doen zich niet voor op het schoolnet maar thuis en als er scholieren bij betrokken zijn, krijgt de school ermee te maken. Internet is een turbo-kinderfiets. Alles wat zich onder kinderen voordoet, wordt heftiger. Het moet allemaal kunnen en tegelijkertijd moet het ook veiliger. Het één is niet met het ander te verenigen, dus zal met het toenemen van het aantal technische mogelijkheden ook de controle op internet worden uitgebreid. De controlesoftware die nu wordt ontwikkeld voor het totalitaire China wordt later misschien ook hier toegepast.

Tijdens het congres werd gesproken over het verbieden op school van mobieltjes die deels de rol van de computer overnemen. Je bent niet meer afhankelijk van andermans webcam maar kunt er zelf mee fotograferen en dat gebeurt massaal. De foto's kunnen meteen worden verspreid. Meestal is er niets aan de hand maar er zijn ook pesterijen mogelijk zoals happy slapping, het opnemen en op internet publiceren van uitgelokte vechtpartijen. Tijdens het congres was er een discussie over het verbieden van mobieltjes op school en veel leraren waren daar voor. Mij lijkt een fotoverbod verstandig, want al dat geflits leidt maar af en kinderen kunnen met elk moment waarvoor ze zich schamen publiekelijk in verlegenheid worden gebracht.

De halsbrekende netrevoluties worden door de meeste mensen niet bijgehouden. De ontwikkeling gaat schoksgewijs van overschatting naar teleurstelling. De opvoeder moet eerst zelf door de kinderen worden opgevoed voor hij regels stelt over chatten. Hij is niet anders dan geïmmigreerde Turkse of Marokkaanse ouders die door hun in Nederland geboren kind wegwijs moeten worden gemaakt in de voor hen nieuwe wereld. Achter hun toetsenborden hangen kinderen virtueel rond in groepsgesprekken op de live berichtendienst van Microsoft Network (MSN) en de varianten daarop. Aangezien iedere deelnemer naast de groep eigen contacten heeft en er ook schuilnamen worden gebruikt, wordt lang niet alles door iedereen gezien en herkend. In het ontbreken van sociale groepscontrole onderscheidt MSN zich van de hangplek op de naburige parkeerplaats. Dan zijn organisaties als Kinderconsument.nl, Pestweb.nl en reclamerakkers.nl onmisbaar om de boel in de gaten te houden en leraren ouders en kinderen voor te lichten. Wees niet te goed van vertrouwen.

Sommige verhalen vond ik overdreven. Pesten en uitschelden door kinderen is naar en gemeen maar nieuw is het niet. Pas de laatste tien jaar wordt er iets tegen ondernomen en dat is vooruitgang. Kinderen zitten minder op straat en meer achter de computer, dus gebeurt het pesten daar. Het lijkt me ook overdreven van ouders om te verbieden dat hun kind bij schoolkampen of op feestjes worden gefotografeerd. Geen paniek, want van die foto's wordt zelden misbruik gemaakt.

Bij een stemming waren alle leraren unaniem voor een cursus gebruik van nieuwe media in het curriculum van de school. Dat vond ik verbazend, want er moet al zoveel op school. Alle scholen zijn nu bezig met het invoeren van regels, protocollen, contracten en convenanten, de Nederlandse methode. Een leerling moet ondertekenen dat hij niet op internet zal gaan pesten. Lijkt me vanzelfsprekend. Maar er zijn ouders die hun pestende kind door dik en dun steunen. Hoopgevend vond ik de schoolmoeders die als vrijwilliger surveilleren op sites. De vrije markt van nieuwe technologie en media kan zichzelf niet controleren. Het tegenwicht van actieve opvoeders is beter dan staatscontrole.