Immigratiedebat polariseert ook Frankrijk

'Wie niet van Frankrijk houdt, moet maar weggaan', zei minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy deze week. Meteen barstte de kritiek los. Maar in het plaatsje Chaumont is menigeen het met hem eens.

Iedereen bij supermarkt Le Mutant - specialist in lage prijzen - in het provinciestadje Chaumont in het noordoosten van Frankrijk blijkt op de hoogte: volgende week bespreekt het parlement in Parijs een nieuwe wet om de immigratie aan banden te leggen, onder meer door strengere inkomenseisen te stellen aan gezinshereniging.

En minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy, een waarschijnlijke kandidaat bij de presidentsverkiezingen volgend jaar, heeft deze week forse kritiek gekregen omdat hij in de aanloop naar dat debat deze week een formule van extreem-rechts heeft geleend: 'Wie niet van Frankrijk houdt, moet maar weggaan.'

In Parijs vonden de meeste politici van links en het centrum hun eigen formule om Sarkozy te veroordelen. Gematigd van inhoud maar fel van toon was de socialistische partijleider François Hollande: 'Rechts heeft niet het alleenrecht op vaderlandsliefde'. Centrumpoliticus Bayrou (UDF) verwoordde het als volgt: 'Het probleem is niet de immigratie. Het gaat om de integratie van groepen die allang hier zijn, en Frans zijn.' Voor anderen is weer eens duidelijk geworden: Sarkozy of de extreem-rechtse leider Jean-Marie Le Pen, dat is om het even.

Wat denken ze er bij de supermarkt in Chaumont van, 300 kilometer naar het oosten? 'U moet weten, ik ben niet racistisch', verklaart timmerman Bernard Dimey (48). 'Ik ben een man van links.' Hij glimlacht verontschuldigend. 'Maar als ik zie hoe de geïmmigreerde familie in mijn trappenhuis met alles geholpen wordt, terwijl mijn kinderen werkloos zijn of dreigen te worden als ze hun school afhebben, zonder enige hulp, denk ik: ja, de immigratie moet wel beperkt worden.'

Dus hij is het wel met Sarkozy eens?

Grimas. 'Sarkozy, dat is mijn man niet. Wat hij zegt, denkt hij niet echt.' Even blijft Dimey stil. 'Maar het moet niet te extreem worden. Zoals, hoe heet hij ook al weer De Villiers.' Philippe de Villiers, ook een aankomende presidentskandidaat, geldt momenteel als de belangrijkste uitdager van extreem-rechts van het Front National van Jean-Marie Le Pen, die overal verkondigt dat hij volgend jaar opnieuw de tweede ronde zal halen, net als in 2002. De Villiers probeert Le Pen in te halen door nog harder te roepen dat Frankrijk ten prooi valt aan massale immigratie en islamitische radicalen.

Dat mogelijke nieuwe succes van extreem-rechts in 2007 - dat niemand durft uit te sluiten - maakt het immigratiedebat zo beladen. 'Vooral de link tussen werkloosheid en immigratie die veel mensen zien is gevaarlijk', meent Isabella Patelli, een sociaal werkster uit een dorpje vlak buiten Chaumont. Ze is een van de dertig leden van de Ligue des Droits de l'Homme in de regio. Vandaag nemen ze met negen leden in een lokaaltje in de Foyer des Jeunes Travailleurs in Chaumont de toestand in het land door. En die is somber. 'Sarkozy jaagt op de stemmen van extreem-rechts', analyseert voorzitter Jean-Christophe Villebois, een gepensioneerde arts. 'Maar is hij zoveel beter? De nieuwe immigratiewet is weer een stap in de richting van een dichte deur.' Volgens onderwijzeres Anne Duvoy past de nieuwe immigratiewet in een ruimere mentaliteitsverandering: Frankrijk duikt ineen. Ze maakt zich zorgen over de afnemende solidariteit die zij in schoolklassen ziet. Kinderen leren thuis verklikken, en vechten, het onderlinge respect neemt af. Sociaal werkster Isabella Patelli voelt zich ongemakkelijk sinds 2002, toen meer dan de helft van de 600 kiezers in haar dorp extreem-rechts stemde. 'Vroeger was dat 15 procent en verborgen die mensen zich. Nu is duidelijk dat veel mensen hier eigenlijk racistisch zijn.'

Nationale peilingen wezen onlangs uit dat een op de drie Fransen zichzelf als racistisch beschouwt. Zo'n 35 procent vindt dat het Front National het politieke debat verrijkt. 56 procent vindt dat er teveel immigranten zijn. In Chaumont scoort het FN vooral hoog op het omliggende platteland. Patelli heeft gemerkt dat veel mensen Le Pen waarderen omdat ze vinden dat hij niet tot de politieke klasse behoort.

Op straat in Chaumont - een stadje van 25.000 inwoners dat ook in 2002 weer vrijwel volgens het nationale gemiddelde stemde - is de analyse niet veel anders. Ook timmerman Dimey weet nog niet op wie hij gaat stemmen. Hij kan ook thuisblijven, zoals veel Fransen. Zijn dilemma's - angst voor werkeloosheid en immigratie, het gevoel niet vertegenwoordigd te zijn - worden door de meeste willekeurige voorbijgangers op een of andere manier wel verwoord. Inclusief de ongeloofwaardigheid van Sarkozy.

'Echt waar?' roept parlementariër Luc Chatel de volgende dag in zijn kantoortje in Chaumont uit. 'Maar Sarkozy kan juist zo goed de taal spreken die de Fransen begrijpen!' Chatel is afgevaardigde in het parlement namens het departement Haute Marne, waarvan Chaumont de hoofdstad is. Als woordvoerder van regeringspartij UMP 'legt' hij bijna dagelijks in Parijs zijn partijleider Sarkozy 'uit' aan de pers. Over immigratie zegt hij dat Frankrijk slechts het voorbeeld van omliggende landen volgt: hogere eisen stellen om kansloze immigranten te weren maar talenten aantrekken waar de economie behoefte aan heeft. Overgaan van een 'immigration subie' (passief ondergaan) naar een 'immigration choisie', heeft Sarkozy dat genoemd.

Links en de kerken protesteren, vooral uit naam van het recht op een gezinsleven. Volgens Chatel is deze wetgeving 'evenwichtig': ook Frankrijk verbindt nu immigratie voor het eerst aan eisen van integratie. En er worden realistische 'quota' ingevoerd voor immigranten zodat het land niet meer immigranten ontvangt dan het aankan - al is het woord quota op verzoek van president Chirac in de wet vermeden.

Volgens hem is immigratie geen groot probleem in Chaumont. Er zijn niet veel immigranten in de stad, alleen enkele tientallen politieke vluchtelingen. Maar de inwoners van zijn stad maken zich er wel zorgen over, vooral sinds de rellen in de voorsteden, denkt Chatel. Het zal een belangrijk thema zijn in de verkiezingscampagne. 'Het is tijd om af te rekenen met het taboe dat op dit thema rustte omdat Le Pen er als eerste over begonnen is.' Chatel verklaart het verzet tegen de nieuwe immigratiewet uit de 'politieke correctheid' die nog niet verdwenen is. Maar 'er zijn nu zelfs 'moderne' socialisten die zonder omwegen over immigratiequota spreken.' Volgens Chatel is het hoog tijd het Franse immigratiedebat serieus te gaan voeren.

Bij de Ligue des Droits de l'Homme, traditioneel dicht bij de socialistische partij, leidt die analyse tot gezucht. De negen leden zien het affiche van de tweede verkiezingsronde in 2007 al opdoemen: Sarkozy tegen Le Pen. 'Dan zal Sarkozy toch wel winnen?'

    • René Moerland