Hoogconjunctuur bij kunstveilingen

Na vele jaren in mineurstemming gaat het weer goed bij de grote veilinghuizen Christie's en Sotheby's. Het aanbod is groot, er worden opnieuw topprijzen verwacht.

Vincent van Gogh: ‘L’Arlesienne’ Foto Christie’s

Van Gogh, Picasso, Andy Warhol en Donald Judd: van allemaal, bien étonnés de se trouver ensemble, wordt de komende twee weken werk geveild. Na een diep dal begin jaren negentig, doen de grote veilinghuizen weer uitstekende zaken. Er komen veel grote namen op de markt, er dienen zich nieuwe gretige groepen verzamelaars aan en er worden hoge prijzen betaald. Zo verwacht Christie's dat dinsdag in New York tussen de 40 en de 50 miljoen dollar wordt betaald voor L'Arlesienne, een portret door Van Gogh uit 1890. 'Het gaat zo goed dat we allemaal tegen elkaar zeggen: hoe lang gaat het nog goed?' zegt Arno Verkade, hoofd twintigste eeuwse kunst bij Christie's.

L'Arlesienne is een portret van Mme. Ginoux, caféhoudster in Arles waar Van Gogh en Gauguin een tumultueuze twee maanden doorbrachten in 1890. Gauguin maakte van haar een potloodtekening die Van Gogh als uitgangspunt gebruikte voor een reeks van vijf sterk verwante portretten. Hij verkeerde toen in crisis - het was ook in deze periode dat hij zijn oor afsneed en niet lang daarna zelfmoord pleegde - en schilderde die portretten in het gesticht. Van de serie van vijf is één al snel verdwenen; de andere drie zijn in het Metropolitan Meusum in New York, het Musée d'Orsay in Parijs en het Nederlandse museum Kröller-Müller.

'Dit is om een aantal redenen een belangrijk werk in het oeuvre van Van Gogh', zegt Teio Meedendorp, onderzoeker van de Van Gogh-collectie van het Kröller-Müller, 'al was het maar omdat hij er vijf van schilderde binnen enkele weken. Bovendien weten we uit een brief dat dit exemplaar was bedoeld als geschenk aan Gauguin en na zijn dood in het bezit is gekomen van zijn broer Theo.' Het museum zal overigens niet meebieden op de veiling in New York, evenmin als het Van Gogh Museum in Amsterdam.

Het doek kwam terecht in een Zwitserse galerie waar het in 1929 werd gekocht door twee jonge Amerikaanse echtelieden, Ruth en Harry Bakwin, die in Parijs kindergeneeskunde studeerden. Het is sindsdien in familiebezit geweest - totdat zoon Edwin besloot het nu te verkopen. Het laatste portret door Van Gogh dat werd geveild was dat van Dr. Gachet, in dezelfde tijd geschilderd, dat in 1990 82,5 miljoen dollar opbracht.

Christie's biedt ook een Kees van Dongen aan uit de collectie van oprichter van McDonald's Ray Kroc, Sotheby's een Monet en een Renoir uit de collectie van de wegens malversaties veroordeelde Tyco-directeur Kozlowski. De twee veilinghuizen zitten elkaar steeds dichter op de huid: allebei bieden ze volgende week portretten door Picasso van zijn geliefde Dora Maar aan.

De omzet van naoorlogse en hedendaagse kunst begint die van het impressionisme te evenaren. Verkade: 'Het zat eraan te komen. De echt bijzondere impressionisten worden zeldzaam.' Een schilderij van Andy Warhol van een blik Campbell's Soup uit 1962 wordt geschat op 10 tot 15 miljoen dollar. En op 9 en 10 mei veilt Christie's 26 sculpturen uit de jaren tachtig en negentig van de minimalistische beeldhouwer Donald Judd. De Judd Foundation verkoopt ze om een fonds te creëren voor de instandhouding van permanente installaties van zijn werk in Soho in New York en het dorp Marfa, Texas. In een speciale bijlage van zijn magazine meldt het veilinghuis dat de te verkopen werken, met geschatte prijze variërend van 30.000 tot 2 miljoen dollar, een maand lang als tentoonstelling te zien zijn in een speciaal ontworpen industriële ruimte in New York. Christie's spoort de lezer aan meerdere keren te gaan kijken, want 'Judd had a profound belief in the value of prolonged looking'.

De concurrentie tussen Christie's en Sotheby's om deze opdracht was zo groot, dat Christie's de verkopers, onder wie een zoon van Judd, een minimumbedrag heeft gegarandeerd van ruim 20 miljoen dollar. 'Als dat dus niet lukt, blijven wij er aan 'hangen',' bevestigt Verkade. 'Dat zijn weloverwogen beslissingen hoor, we gaan niet over een nacht ijs.'

Naast de westerse verzamelaars dienen zich nu ook nieuwe, gretige, steenrijke verzamelaars aan uit Rusland en China. Alexis von Tiesenhausen, bij Christie's New York verantwoordelijk voor de Russische kunst, gaat het bij de Russen om een groep van vijf of zes rijke verzamelaars. Sotheby's bereikte begin deze maand een nieuw record van 17 miljoen dollar, op een veiling van hedendaagse Chinese kunst. Doeken die in Nederlandse galeries tien jaar geleden te koop waren voor tien-, vijftienduizend gulden doen nu al gauw het tienvoudige, zegt Verkade. 'Dat zijn de Jeff Koonse'n van de Chinese markt. Deze markt is zo dynamisch en onvoorspelbaar dat collega's van mij in Hongkong niet eens meer een schatting durven te geven van wat een werk zal opbrengen.'

De oververhitting van de kunsthandel is goed voor de omzet, maar baart Arno Verkade ook zorgen. 'Art Fair Basel is al de avond vóór de opening zowat leeggekocht. Het hele klimaat wordt bepaald door een handvol kunstenaars, twee beurzen - Bazel en de Frieze Fair in Londen - en vier veilingen per jaar. Dat is ook gevaarlijk, want zodra één zo'n veiling niet goed verloopt, is meteen de hele markt in mineur.' En dan zitten de veilinghuizen met de aan verkopers beloofde minimumbedragen.

Rectificatie / Gerectificeerd

In het bericht Portret van Van Gogh ter veiling (20 april, pagina 11) en het artikel Hoogconjunctuur bij kunstveilingen (29 april, pagina 6) staat dat Van Gogh het te veilen portret L'Arlésienne, Madame Ginoux voor Paul Gauguin schilderde. Hij deed het voor zijn broer Theo.

    • Tracy Metz