'De commandanten waren bang voor Guus K.'

Het proces in Den Haag tegen Guus K., de zakenman die van oorlogsmisdaden wordt verdacht, leek in de eerste week af en toe op een B-film.

'Mister Gus was de grootste leverancier van wapens.'

Waar verborg de Liberiaanse president Charles Taylor de wapens voor z'n bloedige oorlogen? Voor een deel gewoon in de kelder onder z'n eigen residentie White Flowers. Kalasjnikovs, raketwerpers en granaten werden opgehaald door Taylors ex-zwager Cindor Reeves (bijgenaamd 'Sunshine') in de haven van Buchanan bij de Oriental Timber Company (OTC). Hij zei ook geregeld geld te hebben gekregen van Guus K. en afspraken voor hem met Taylor te hebben geregeld. Maar K. zei Reeves nooit eerder te hebben gezien.

In het kantoor van de houtfirma, de laatste grote deviezenbron van het land, werd onder toeziend oog van de Nederlandse directeur Guus K., ofwel 'mister Gus', voor ontvangst getekend. Taylor en 'mister Gus' bespraken in White Flowers ook met enkele getrouwen de oorlogsstrategie. 'Ze spraken over wapenimport. En Taylor legde uit hoe de oorlog verliep', verklaarde Reeves deze week voor de Haagse rechtbank.

De om veiligheidsredenen geschminkte getuige Reeves leek voor de rechter het scenario te schetsen van een B-film, waarin Guus K. (63) de hoofdrol vervult. K. wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden en van schending van internationale sanctieregels. Eerder deze week werden in het Haagse Paleis van Justitie getuigenverklaringen voorgelezen die in Liberia door de rechter-commissaris waren afgenomen.

Volgens een van deze getuigen 'deelde mister Gus de macht met de president'. Ook anderen verklaarden dat K. een spilfunctie in Liberia had. 'Gus was de grootste leverancier van wapens', aldus een getuige. Hoe hij dat wist? 'Ik haalde ze zelf op.' Ook zouden Taylor en K. rond middernacht in de haven van Buchanan zijn gesignaleerd bij het lossen van illegale wapenladingen van het houtschip Antarctic Mariner van OTC.

Een andere getuige vertelde dat Guus K. persoonlijk Liberiaanse strijders aanspoorde om de rebellen te verjagen. Commandanten zouden van hem enveloppen met geld hebben gekregen om onder de manschappen te verdelen. 'Gus zei dat het bedrijf niet in handen van de rebellen mocht komen', verklaarde een getuige. Taylor zelf was na een ontmoeting met K. ook vaak opgetogen, omdat hij dan weer over geld beschikte.

Een andere getuige zei: 'Commandanten vroegen Gus om wapens als ze die nodig hadden.' En: 'Ze waren bang voor Gus.' Ook gaf K. strategische aanwijzingen: 'Als ze ons aanvielen, moesten we ons terugtrekken uit het dorp om dan het dorp als hinderlaag te gebruiken.'

In de oorlogen vochten beveiligingsbeambten van K.'s houtbedrijven Oriental Timber Company (OTC) en Royal Timber Company (RTC) mee aan het front. 'RTC-soldaten, regeringssoldaten, OTC-soldaten: er waren eigenlijk weinig verschillen tussen die troepen en in feite was het allemaal hetzelfde', aldus een getuige. En: 'Als je bij de beveiliging van OTC werkte, moest je bereid zijn aan het front te vechten.'

De voor Guus K. belastende getuigenverklaringen waren vaak erg gedetailleerd. 'Maar je kunt ook heel gedetailleerd liegen', zei advocate Inez Weski. Weski is erop uit de geloofwaardigheid van de getuigen aan te vechten. Zij liet aan het eind van de eerste procesweek bij de ondervraging van Reeves haar strategie zien. Paste de opgegeven hoeveelheid wapens wel in een container? Weski ('Ik heb een ruitjespapier voor u') liet Reeves details van Taylors residentie tekenen, en wist hij nog de naam van de president van Burkina Faso die hij zei te hebben ontmoet? Reeves gaf geen krimp.

De advocate wilde ook weten of Reeves met de Amerikaanse inlichtingendienst CIA heeft gesproken. 'Daarop wil ik niet antwoorden wegens mijn veiligheid', antwoordde Reeves. Na een korte schorsing moest Reeves op last van de rechtbank ja of nee zeggen. Het was 'ja'. Weski leek te suggereren dat Reeves niet betrouwbaar kon zijn, omdat hij zou vertellen wat hem was voorgeschreven door de Amerikanen, die het regime-Taylor zo zwart mogelijk willen maken.

Om dezelfde reden wilde Weski weten of personen die in het proces van haar cliënt getuigen een speciale beschermde status hebben gekregen van het Sierra Leone Tribunaal (SLT), dat de op de vlucht gearresteerde Taylor gaat berechten. Daarom wordt op haar verzoek alsnog SLT-aanklager De Silva in Afrika gehoord. Ook is een ondervragingscommissie naar Hongkong vertrokken om daar scheepsbemanningen te horen die met hun schip Liberia aandeden.

En hoe betrouwbaar zijn eigenlijk getuigen die van het openbaar ministerie een onkostenvergoeding van soms tien keer een maandsalaris kregen, zo vroeg Weski al tijdens het vooronderzoek. Ze hekelde het aanbrengen van getuigen door 'vertrouwenspersonen' in Liberia, omdat het OM over deze personen om veiligheidsredenen niets wil zeggen.

De sfeer bleef ook deze week kribbig. Het OM kan zich in de zaak geen zeperd veroorloven. Vooral nu ook door de komst van het Internationale Strafhof naar Den Haag de vervolging van Nederlanders die van oorlogsmisdaden worden beschuldigd, een topprioriteit is geworden.

Of rechtbankpresident R. van Rossum onder de indruk is van de gedetailleerde getuigenverklaringen? Eerder veroordeelde hij chemiehandelaar F. van Anraat tot 15 jaar wegens levering van chemicaliën voor zenuwgas aan het regime van Saddam Hussein, Aan het begin van de eerste zittingsweek, waarin Reeves als enige getuige optrad, noemde hij de verzameling vooraf afgenomen getuigenverklaringen een beetje lachend het 'sprookjesboek'.

Af en toe maakte de rechter grapjes met de verdachte. Maar zijn losse toon lijkt onderdeel van het spel. Van Rossum zei met een lachje: 'Ik lijk wel aardig maar ben soms helemaal niet aardig.'

    • Hans Buddingh'