AIVD waarschuwt nu voor spionage

Nederlandse bedrijven moeten oppassen voor studenten en stagiaires uit risicolanden die weinig salaris eisen, zo schrijft de AIVD in een brochure. Gisteren presenteerde de dienst haar jaarverslag over 2005.

Dit keer wilde Sybrand van Hulst, hoofd van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, het eens niet hebben over terrorisme. De laatste jaren werd de naam van de dienst altijd in één adem genoemd met radicalisering, jihad, terreur en Hofstadgroep. Zijn er soms geen terroristen meer in Nederland? Of wil de dienst af van het stempel 'terreurbestrijder'?

Dat zei de directeur niet, gisteren bij de presentatie van het jaarverslag over 2005. Hij noemde terreur, uit plichtsbesef zo leek het, een 'belangrijk fenomeen'. Dus geen 'majeure dreiging', zoals hij het in de voorgaande jaren noemde. En hij zei: 'Ik kan er niet omheen er toch wat over te zeggen.' Dat deed hij, heel kort

Van Hulst lijkt bijna opgelucht dat hij het nu eens kan hebben over alle andere taken van de inlichtingendienst. Over spionage bijvoorbeeld, of de proliferatie van massavernietigingswapens door vreemde mogendheden. Dat zijn de onderwerpen die horen bij een geheime dienst, maar waar al heel lang niet meer over wordt gesproken.

Van Hulst waarschuwde voor spionage. Want het lijkt misschien dat dat met het einde van de Koude Oorlog is gestopt, maar dat is niet zo. De landen die spioneren zijn veranderd, de manier waarop ze het doen en waar ze belangstelling voor hebben ook. Van Hulst wil geen namen van landen noemen. Dat zou de diplomatieke betrekkingen kunnen schaden.

De AIVD en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) maakten een brochure voor het bedrijfsleven om ze bewust te maken van mogelijke spionage binnen hun gelederen. Want het 'majeure gevaar' is nu, dat niemand meer bedacht is op heimelijke informatiewinning. In de brochure staan wel voorbeelden. Een feit is dat westerse ondernemingen geregeld merken dat hun producten illegaal worden nagemaakt in China. In 2005 arresteerde de Franse politie een briljante Chinese studente wis- en natuurkunde die stage liep bij een toeleveringsbedrijf in de autoindustrie. Ze liep wel erg veel rond met haar laptop, vonden haar collega's, en ze hing langer dan nodig was rond bij de computers. Bij huiszoeking werden drie computers en twee harde schijven gevonden met geheime gegevens over auto-ontwerpen die voor doorzending naar China waren bestemd. De dienst wil maar zeggen: ook technologisch geavanceerde staten schromen niet de concurrentiepositie van het eigen bedrijfsleven te bevorderen ten koste van buitenlandse concurrenten.

Of de afluisterapparatuur die in 2003 werd ontdekt in het gebouw van de Europese Raad in Brussel. De apparatuur was zo omvangrijk, dat het vermoeden bestaat dat het er bij de bouw al in was geplaatst. Welk land achter de afluisteroperatie zat, is nooit opgehelderd. Ook stelt de dienst vast dat buitenlandse inlichtingendiensten uit het Midden-Oosten, Noord-Afrika en China migranten in Nederland manipuleren en controleren. Soms om te voorkomen dat ze integreren, soms om ze te dwingen tot spionage.

De brochure beschrijft ook waar bedrijven op moeten letten als ze spionage vermoeden: mensen die zich voordoen als student en adviseur en om informatie vragen, verdachte sollicitaties, stageverzoeken en studenten die kort willen werken en beperkte salariswensen hebben. Opvallende uitnodigingen voor congressen en seminars. Opvallende gedragingen tijdens een bezoek, bijvoorbeeld wanneer de bezoeker wordt vergezeld door iemand van de ambassade. En, zo staat in de brochure: het traditionele beeld van 'inlichtingenwerk is mannenwerk' is verre van reëel.

Van Hulst vertelde dat er vorig jaar diverse spionageactiviteiten zijn beëindigd. Maar hoe, dat kon hij niet zeggen. 'Als een diplomaat wordt uitgestuurd, weet iedereen dat. Maar als een land zelf een functionaris terugtrekt, gaat dat geruisloos.'

En dan de proliferatie van massavernietigingswapens. Zorgen zijn er om Iran, Libië, Noord-Korea, Pakistan en Syrië - landen die in of via Nederland proberen materiaal of kennis te verwerven om die wapens te maken. Dat te voorkomen, ziet Van Hulst als een belangrijke taak voor de AIVD.

Hij eindigt met de constatering dat de AIVD, die vorig jaar zestig jaar bestond, al een aantal keer ingrijpend is gereorganiseerd, de laatste keer vijf jaar geleden, toen het internationale terrorisme ook voor Nederland een dreiging werd. Daar zijn de gevolgen nu van te merken. De dienst had in 2005 een budget van 58,7 miljoen. Dat stijgt dit jaar met 50 procent. Het lijkt alsof Van Hulst nu alvast wil zeggen dat al dat extra geld niet alleen zal worden besteed aan terrorismebestrijding.

    • Rinskje Koelewijn