Wouter Bos wil een omvangrijke publieke sector

PvdA-leider Wouter Bos presenteerde vandaag zijn visie op de overheid. Een regering-Bos beschermt niet de banen van mannen op middelbare leeftijd, maar kwetsbare mensen,zegt hij.

Wouter Bos heeft het noorderlicht gezien. Voor het hoofdstuk over de verzorgingsstaat in het regeerakkoord van een toekomstig kabinet-Bos moet Nederland naar het noorden kijken. Daar combineren de Scandinavische landen een omvangrijke overheidsbemoeienis met een evenwichtige begroting en inkomensherverdeling met strenge toegang tot de sociale zekerheid. Dit 'Scandinavische model' staat Wouter Bos, de leider van de grootste oppositiepartij en kandidaat-premier voor 2007, als lichtend voorbeeld voor ogen.

'Ik heb een voorkeur voor een omvangrijke publieke sector', zei de PvdA-leider vanmiddag in een toespraak op een conferentie in Den Haag over de toekomst van de verzorgingsstaat. 'Lessons from the Nordics' noemde Bos zijn betoog. Hij wil niet het beperkte 'Angelsaksische' model van de harde verzorgingsstaat, ook al presteert dat in economische termen goed en ook niet het 'semi-corporatistische model' (het christen-democratische Rijnlandse model waarin insiders beschermd worden tegen nieuwkomers) omdat dit in alle opzichten slecht presteert. Maar een universeel, ruimhartig en streng 'Scandinavisch' model.

Burgers, betoogde Bos, verkeren vandaag de dag in onzekerheid. Door de economische gevolgen van de globalisering, door de impact van immigratie, door de multiculturele samenleving, door de dreiging van terrorisme, door de verkruimeling van de maatschappelijke samenhang. Een omvangrijke publieke sector, waaraan iedereen bijdraagt en waarvan iedereen profiteert, kan die onzekerheden en gevoelens van onveiligheid wegnemen. Bos: 'Een omvangrijke publieke sector zorgt voor een breed publiek domein waarin kwetsbare waarden worden beschermd, essentiële normen worden gekoesterd en waarin alle burgers gelijk behandeld worden.'

In de visie van Bos moeten hervormingen van de verzorgingsstaat zich richten op de samenstelling van de besteding en niet op lagere overheidsuitgaven. Minder nadruk op consumptie en inkomensoverdrachten, meer nadruk op investeringen in lager onderwijs en baby- en kleuterzorg. Minder bescherming van regelingen die gunstig zijn voor mannen van middelbare leeftijd en meer steun voor jonge kinderen en moeders. Minder bescherming van banen en meer bescherming van mensen.

En ook: handhaving van een strikt begrotingsbeleid, gebaseerd op een 'realistische voorspelling van de groei', waarbij meevallers ten goede en tegenvallers ten laste komen van de schatkist.

De PvdA van Wouter Bos erkent dat permanente hervorming ook voor sociaal-democraten noodzakelijk is. Maar dan wel anders dan de wijze waarop het kabinet-Balkenende de verzorgingsstaat in de afgelopen jaren heeft aangepakt.

Bos riskeert met die erkenning een botsing met een traditionele achterban: de vakbeweging. Zijn opmerking dat versoepeling van de ontslagbescherming voor hem geen taboe is en dat de levensloopregeling voor zorgverlof is bestemd en niet moet worden ingezet voor vervroegd pensioen, leverde hem vandaag al afkeurende reacties op van het CNV. De FNV wilde vanmorgen niet reageren op deze opmerkingen van Bos.

Bos 'Geen perverse geldstroom van arm naar rijk'

Andere voorstellen die Bos doet passen naadloos bij de traditionele politieke agenda van de sociaal-democraten. Hij wil de 'perverse solidariteit' van inkomensoverdrachten van arm naar rijk aanpakken. 'Te veel geld stroomt van lage inkomens naar hoge inkomens in plaats van andersom', aldus Bos.

Hij noemt de hypotheekrenteaftrek voor kapitaalkrachtige huizenbezitters, de studiekosten voor mensen die vervolgens goedbetaalde banen krijgen, de lagere belastingtarieven voor gefortuneerde gepensioneerden.

Op deze drie punten stelt hij concrete veranderingen voor: de hypotheekrenteaftrek gaat in het kabinet-Bos niet langer tegen het toptarief van 52 procent, maar tegen een lager tarief; de aflossing van studiefinanciering wordt inkomensafhankelijk gemaakt; hogere inkomensgroepen, boven én onder de 65 jaar, moeten meer bijdragen aan de pensioenstelsels.

Hier staat in de Scandinavische aanpak van Bos tegenover dat mensen langer, tot na hun 65-ste moeten werken en dat daarvoor ook belastingprikkels moeten komen. Werknemers moeten een verdere versoepeling van het arbeidsrecht accepteren in ruil voor meer investeringen in onderwijs en prikkels voor de reïntegratie van werklozen in de arbeidsmarkt. Bos: 'Ik begrijp waarom flexibiliteit van de arbeidsmarkt belangrijk kan zijn om te profiteren van een globaliserende economie.'

Wouter Bos hij begrijpt ook dat 'versoepeling van het ontslagrecht angst en onzekerheid groter maakt'. Daarom moet er een fatsoenlijk niveau van sociale zekerheid blijven bestaan. Ook hier, aldus Bos, kan Nederland lessen leren van de Scandinavische landen.

    • Roel Janssen