Snel van baan wisselen geeft meer flexibiliteit

Moet het Nederlandse ontslagrecht wel of niet worden versoepeld? Advocaten uit Frankrijk, Engeland, Duitsland en Amerika vergelijken de situatie met hun eigen land.

Amsterdam, 28 april. - Frankrijk heeft zijn reputatie niet verdiend, zegt advocaat Roselyn Sands. Het land roept volgens haar vaak het beeld op van werknemers die niet te ontslaan zijn. En niet onterecht, zegt ze: de werkloosheid van bijna 10 procent ligt ver boven het Europees gemiddelde. Maar, stelt de arbeidsrechtadvocaat: 'In Frankrijk is het veel goedkoper om iemand te ontslaan dan in Nederland.'

Sands is een Amerikaanse advocaat die al jaren in Parijs werkt. Daar adviseert zij over het Franse arbeidsrecht aan vooral internationale bedrijven die zaken willen doen in Frankrijk. Ze is in Nederland om met een aantal buitenlandse advocaten te spreken over hoe werknemers in hun landen beschermd zijn tegen ontslag en wat het verband met werkloosheid zou kunnen zijn.

Aanleiding voor de bijeenkomst is de nu al jaren lopende discussie in Nederland tussen werkgevers en werknemers over de versoepeling van het ontslagrecht. Zij moeten daarover advies uitbrengen aan minister van Sociale Zaken De Geus (zie 'SER-advies over ontslagrecht opgeschort').

Over ontslagrecht wordt in Nederland al jaren gedebatteerd, maar de vraag is hoe landen als Frankrijk, Duitsland en Amerika dat hebben georganiseerd.

'Het ligt voor de hand te denken dat de lage Amerikaanse werkloosheid van 5 procent te maken heeft met het volledig ontbreken van ontslagbescherming van de werknemer', zegt de Nederlandse arbeidsrechtadvocaat Hans van Gijzen. Maar hij wijst erop dat de werkloosheid in Nederland, met zijn hoge bescherming, nog lager is. In Duitsland is het goedkoper dan in Nederland om mensen te ontslaan, maar is de werkloosheid hoger.

Het grote probleem in Duitsland is de onvoorspelbaarheid van de vergoedingen, zegt de Duitse advocaat Axel Braun. Rechters in Duitsland mogen geen ontslagvergoeding vaststellen. Als een rechter vaststelt dat het ontslag onterecht is, stuurt die de werknemer terug naar zijn werkgever. Braun: 'Dat haten werkgevers.'

De totale 'kosten' van ontslag bestaan niet alleen uit de vergoeding. Die is met ongeveer een vijfde van een maandsalaris per dienstjaar in Frankrijk aanzienlijk lager dan in Nederland. Maar ook de last van gedetailleerde procedures moet tot de kosten worden gerekend. 'En in Frankrijk heb je veel gedetailleerde procedures en formaliteiten', geeft Sands toe.

Zo heb je wel tijdelijke contracten, maar die mogen alleen voor bepaalde doelen (proefperiode reïntegratie, opleiding, herintreden) worden toegepast. Dat moet allemaal worden vastgelegd. Ook is de werkgever bij een nieuw type vast contract van twee jaar verplicht aan het eind een schadevergoeding te betalen en de werknemer te helpen bij het zoeken van werk.

'Het mag Amerikaanser, maar niet té', antwoordt Sands op de vraag of het Franse systeem niet al flexibel genoeg is. Met Amerikaanser bedoelt ze het principe van employment at will, dat de norm is in de VS. De werkgever kan daar zonder opgaaf van redenen mensen ontslaan, vertelt Donald Dowling, een advocaat uit New York.

Hij geeft het voorbeeld van een werknemer die jarenlang tot tevredenheid had gewerkt bij een Texaanse vestiging van de Amerikaanse supermarkt Wal-Mart. Tot hij naar zijn werk kwam in een T-shirt van de tegenstanders van het Texaanse team in de finale van het Amerikaanse voetbal. Hij werd op staande voet ontslagen. 'Er was geen advocaat die zijn zaak wilde aannemen. Hij was een blanke man van middelbare leeftijd. Kansloos.'

Dowling doelt met kwalificaties als 'blank' en 'man' op de enige belemmering voor willekeurig ontslag in de VS, het discriminatieverbod. Als werknemers kunnen aantonen dat ze ontslagen zijn omdat ze zwart, vrouw of gehandicapt zijn, moeten ze forse schadevergoedingen betalen.

Maar het grote voordeel van de snelle wisseling van banen is dat iedereen een kans krijgt mee te draaien op de arbeidsmarkt, ook al is het maar een tijdje, zegt hij. 'In de VS gelooft iedereen nog altijd dat hij zelf directeur kan worden.'

    • Elsje Jorritsma