Schilders met hartstocht

Tv-serie brengt in beeld hoe schilders keken, hoe licht en kleur hen inspireerden.

Kijk naar de BBC en je vergeet nooit meer wie Manet was en wie Monet.

Monet, gespeeld door Richard Armitage, en Alice Hoschedé, gespeeld door Amanda Root, in een BBC-serie over de impressionisten. Foto BBC Picture Shows: Claude Monet (RICHARD ARMITAGE) and Alice Hoschede (AMANDA ROOT) in 1883 at Giverny in France TX: BBC One © BBC/Mike Hogan To contemporary eyes, Impressionist paintings possess a simple and familiar beauty: the delicate hues of Monet's water lilies and Degas' exquisite ballerinas. But these paintings caused riots in the art world when they first appeared in Paris at the end of the 19th century. Viciously attacked by critics and rejected by the public, the Impressionist painters were outcasts in the art world. Filmed in France and based on an extensive archive of letters and documentary evidence, this landmark three-part factual drama series unravels the intimate history of the brotherhood of Monet, CÈzanne, Degas, Renoir, Manet and Degas in their own words. Warning: Use of this copyright image is subject to Terms of Use of BBC Digital Picture Service. In particular, this image may only be used during the publicity period for the purpose of publicising 'THE IMPRESSIONISTS' and provided the BBC is credited. Any use of this image on the internet or for any other purpose whatsoever, including advertising or other commercial uses, requires the prior written approval of the BBC. BBC

Manet en Monet, ze schelen maar één letter en ze worden al snel verward. Maar niet door hen die de BBC-serie The impressionists heeft gezien. Die vergeet nooit meer dat Manet ouder was en Edouard heette en schandaal maakte met het schilderij “Déjeuner sur l'herbe'. Hij zag Claude Monet “Impression: soleil levant' schilderen, het schilderij dat de schilders “van water, licht en kleur“ de spotnaam “impressionisten' bezorgde. Bovendien weet hij dat Manet en Monet in hun eigen tijd ook door elkaar werden gehaald. Hij maakte mee dat Edouard Manet op de sabel duelleerde met de journalist die hem had gefeliciteerd met een schilderij van Monet.

De aftrap voor elk van de drie afleveringen is een jaartal: Paris, 1862, bijvoorbeeld. En dan zie je ze. Jonge mannen die schilderen alsof ze de liefde bedrijven. De wereld gaan ze met vergelijkbare hartstocht te lijf. Ze heten Claude Monet en Pierre-Auguste Renoir en Frédéric Bazille en ze schilderen niet, zoals het hoort, naar idealen, maar naar de wereld, ook als die armoedig is, of onfatsoenlijk. Of onbegrijpelijk mooi, bijvoorbeeld bij zonsopgang. Het wordt hun niet in dank afgenomen, erkenning laat lang op zich wachten. Maar hun enthousiasme verleidt de stuurse gentleman Manet om zich bij hen aan te sluiten en ze ontmoeten de cynische Edgar Degas. Hij werkt liefst in zweterige kleedkamers, waar ballerina's en hun suikeroompjes rondhangen. Daar is de vreemde Paul Cézanne. Hij houdt zich afzijdig, is net een kwaaie hond. Hij verdraagt het niet aangeraakt te worden en maakt schilderijen met titels als “Het huis van de gehangene'.

“This is a true story': zo begint elk deel. Mary Downes, producent en regisseur van de serie, vertelt dat de dialogen in The impressionists voornamelijk gebaseerd zijn op dagboeken en brieven van de schilders: “Er is gelukkig veel bewaard gebleven“. Een kunsthistoricus die de techniek van de impressionisten heeft bestudeerd, was bij het filmen aanwezig om de acteurs te instrueren hoe hun personage zijn penseel vasthield, en hoe hij het bewoog. Er werd in Parijs en op het Franse platteland zo mogelijk gefilmd op de plaatsen waar de impressionisten daadwerkelijk actief waren. We zien in elk beeld op welke manier licht en kleur de schilders inspireerden, hoe ze keken, hoopt Downes. “De schilderijen waren ons belangrijkste archiefmateriaal“, zegt ze.

Niet alles kwam ze te weten, soms tastte ze in het duister, bijvoorbeeld over Degas, de schilder van danseressen back stage en ook de tekenaar van onverhulde bordeelscènes. “Degas is onpeilbaar, een sinistere man. Vrouwen waren koeien, vond hij. Maar in zijn werk tref je vooral een schilder die weigert vrouwen gracieus of mythologisch af te beelden. Zijn vrouwen doen wat vrouwen zoal doen. Een naakt wast zich, of ze droogt zich af. Dat was uitermate choquerend in die dagen.“

Claude Monet intrigeert haar minder dan Degas, maar hij is haar lievelingspersonage. “Een egoïst, als alle kunstenaars, en tegelijkertijd genereus. Een vat vol gevoel en volslagen toegewijd aan zijn kunst. Hij legde een lelievijver aan omdat hij lelies wilde schilderen, wat wil je nog meer?“ Maar als ze mocht kiezen, nam ze geen schilderij van Monet. “Iets van Cézanne, denk ik. Of nee. Toch zo'n badende vrouw van Degas.“

En Renoir? Hij krijgt weinig aandacht in de serie. Downes: “Dat komt door mij. Monet was de vader van het impressionisme. Degas had een radicale kijk op vrouwen. Cézanne sloeg een brug naar de twintigste-eeuwse schilderkunst. Renoir schilderde vrouwen zoals hij ze graag zag. Tsja.“

The impressionists. 30 april, 7 en 14 mei, 19.35 uur. BBC 1

    • Joyce Roodnat