'Oudere werknemers bijscholen heeft nauwelijks effect'

Spijker kinderen uit de lagere sociale klassen vanaf hun vierde bij en stop met het bijscholen van ontslagen en oudere werknemers, zegt econoom James Heckman.

James Heckman, econoom, die aan de universiteit van Chicago onderzoek deed naar de effectiviteit van scholingsprogramma's, kreeg in 2000 de Nobelprijs voor de economie.

James Heckman liet de Nederlandse ambtenaren wel even schrikken, toen hij ze gisteren op een congres over de toekomst van de verzorgingsstaat zei dat ze moeten stoppen met het om- en bijscholen van oudere werknemers of werklozen. De econoom, die aan de universiteit van Chicago onderzoek deed naar de effectiviteit van scholingsprogramma's, kreeg in 2000 de Nobelprijs voor de economie.

Een leven lang leren, dat is het beleid van de Nederlandse overheid. Moet dat de prullenbak in?

'Ik vind dat een leeg concept. De baten van het scholen van oudere werknemers zijn bijna nihil. Als je hetzelfde geld investeert in jonge mensen, zijn de opbrengsten veel groter. Om de achterstand van mensen uit lagere sociale klassen tegen te gaan, moet je op jonge leeftijd beginnen. Als kinderen eenmaal op school zitten, lopen ze die achterstand nooit meer in. In achterstandsgezinnen gebeuren heel veel dingen niet die in middenklassegezinnen normaal zijn. Laagopgeleide moeders die net zoveel werken als hoogopgeleide moeders brengen minder tijd door met hun kind. Ze weten niet hoe belangrijk dat is. Zo'n kind ontwikkelt dan geen basisvaardigheden, zoals doorzettingsvermogen, op tijd komen en met anderen omgaan. Het ontbreken van die vaardigheden is erger dan een kennisachterstand. Het maakt het moeilijker om een opleiding af te maken en een baan te vinden. Deze jongeren belanden vaker in de criminaliteit.'

Hoe moet dit opgelost worden?

'Projecten met kinderen van vier jaar, voordat ze naar school gaan, leveren heel veel op. Door ze te stimuleren en uit te dagen spijker je de woordenschat en cognitieve vaardigheden bij. Je moet ze eigenwaarde geven en sociale basisvaardigheden aanleren. Maar zelfs een project waarbij jonge moeders uit sociaal zwakke milieus werd verteld dat ze niet moesten roken en drinken tijdens de zwangerschap bleek op de lange termijn enorme effecten te hebben.'

Wat is de oplossing voor oudere werknemers die geen werk vinden?

'Toen bij jullie Fokker failliet ging kwamen mensen van dertig, veertig jaar op straat te staan die alleen waren opgeleid om bij Fokker te werken. Een veertigjarige wil je niet opgeven, maar als je voor 10.000 euro in scholing investeert voor hem levert het niets op. Wat wel werkt is loonsubsidie. En je moet zijn kind heel goed opleiden, zodat hem niet later hetzelfde overkomt.'

Subsidies, dat klinkt niet erg Amerikaans.

'Dit gebeurt veel in de VS. De overheid zegt, wij willen deze man niet werkloos thuis laten zitten dus we leggen wat bij, zodat het voor werkgevers toch aantrekkelijk is hem aan te nemen.'

Wat vindt u van de hervormingen in de sociale zekerheid? Is Nederland op de goede weg?

'Dat wel, maar het gaat nog lang niet ver genoeg. Het is goed dat sancties om mensen uit een uitkering te krijgen steeds gewoner worden, maar het zou nog veel strenger moeten. De waardigheid van mensen moet worden hersteld: ze moeten weten dat ze hun bestaanszekerheid moeten verdienen, anders ontstaat een consumentenmentaliteit en dat kan de samenleving uithollen.'

In Nederland zijn de sociaal-economische verschillen tussen allochtonen en autochtonen groot. Is daar iets tegen te doen?

'Om immigrantengroepen bij de samenleving te betrekken zijn voorschoolse programma's voor kinderen dé manier. De projecten voor jonge kinderen die ik heb onderzocht waren met kinderen uit minderheidsgroepen. Je moet interveniëren in deze groepen. Als je enclaves laat bestaan, zet je je samenleving op het spel. Je mag ouders niet laten beslissen over de kansen van de kinderen. Je moet interveniëren, maar wel rekening houden met Arabische waarden.'

    • Inger Kuin