Olieman Chávez laat het piepen en kraken in Zuid-Amerika

De politieke ambities van president Chávez van Venezuela veroorzaken tweedracht in Zuid-Amerika. De revolutionaire leider wil dat zijn buren kiezen tussen hem en de VS.

De trend loopt geheel synchroon. Hoe hoger de olieprijs, hoe zelfbewuster en luidruchtiger de president van Venezuela. En de onstuitbare dadendrang van de 51-jarige Hugo Rafael Chávez Frías, leider van de vijfde olieproducent ter wereld, laat het steeds meer piepen en kraken in Zuid-Amerika.

De man die zichzelf ziet als de reïncarnatie van de 19de-eeuwse Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder Simón Bolívar heeft - in de week waarin de olieprijs een nieuwe recordhoogte bereikte - het debat op scherp gezet over hoe het met Zuid-Amerika verder moet. Kiest de regio voor handjeklap met de Grote Amerikaanse Buur, of volgt men zijn revolutionaire leiderschap en gaat men definitief voor de linkse Bolivariaanse omwenteling?

Venezuela verlaat in ieder geval de in 1969 opgerichte gemeenschap van Andeslanden, waarvan ook Colombia, Peru, Ecuador en Bolivia deel uitmaken. Die opzienbarende mededeling deed Chávez een paar dagen geleden. Het is een reactie op het vrijhandelsakkoord dat Peru en Colombia recentelijk tekenden met de Verenigde Staten. Door die overeenkomst dreigt volgens de voormalige militair Chávez via de Colombiaanse grens een invasie in zijn land. 'Niet met mariniers, maar met Amerikaanse rijst.'

Chávez vindt dat zijn Zuid-Amerikaanse collega's moeten streven naar 'continentale eenheid' in plaats van één-tweetjes met de regering van Bush. Regionale integratie én samenwerking met de VS kan niet allebei. 'Dat staat gelijk aan bigamie en dat is in onze Latijns-Amerikaanse cultuur niet toegestaan', zei Chávez woensdag op een persconferentie in São Paulo. Een opvallende mededeling voor de president van een land dat 70 procent van zijn buitenlandse inkomsten dankt aan export van olie naar de Verenigde Staten.

Chávez beoogt naar eigen zeggen een integratie van Latijns-Amerikaanse volkeren in plaats van het scheppen van een grote handelszone voor het internationale bedrijfsleven. Vandaar dat de president van Venezuela morgen in Cuba samen met de kameraden Fidel Castro en de Boliviaanse president en indianenleider Evo Morales 'een volkshandelsakkoord' sluit. Bolivia heeft laten weten dat het dankzij deze 'mensenovereenkomst' voortaan tariefvrij cocabladeren mag exporteren naar de broederlanden.

Maar het mag dan wel fijn en 'cultureel eigen' zijn dat de Cubanen en Venezolanen straks voordelig Boliviaanse cocakoekjes of coca-shampoo kunnen kopen, in Zuid-Amerika is niet iedereen ervan overtuigd dat dergelijke handel veel oplevert. Terwijl de ruim vijfhonderd miljoen inwoners tellende regio vol soja, graan, vlees en grondstoffen de hongerige wereld veel te bieden heeft. Voor een aantal Zuid-Amerikaanse landen is vrijhandel daarom wel degelijk een aantrekkelijke optie.

De beste ambassadeur van die beweging is Chili. Het land heeft al drie jaar een vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten, voert een barmhartig socialistisch bestuur en is economisch het succesvolste jongetje uit de Latijns-Amerikaanse klas.

Ter vergelijking: de buitenlandse investeringen in het buurland Argentinië (37 miljoen inwoners), dat sterk tegen vrijhandel met de VS gekant is, bedroegen in 2005 4,7 miljard dollar. In het veel kleinere Chili (15 miljoen inwoners) werd door het buitenland vorig jaar 7,2 miljard dollar geïnvesteerd.

Door voordelige brandstofleveranties heeft Chávez de afgelopen jaren vrienden gemaakt in de regio. Maar de laatste tijd begint de oliediplomaat uit Caracas vooral zijn collega's Lula van Brazilië en Kirchner van Argentinië te irriteren. Alleen nog voor de foto schaterlachen 'de drie musketiers', zoals Chávez het trio noemt. Bij topoverleg in São Paulo is Chávez door zijn twee collega's afgelopen woensdag te verstaan gegeven dat ze het niet erg zouden vinden als de Venezolaanse president iets vaker zijn grote mond houdt.

Lula en Kirchner zijn ontstemd dat Chávez een week geleden publiekelijk verklaarde het eens te zijn met de klacht van Uruguay en Paraguay dat ze in het economische samenwerkingsverband Mercosur worden verwaarloosd door de grote partners Brazilië en Argentinië. Mercosur kan volgens Chávez net zoals de Andesgemeenschap beter ook worden opgeheven en vervangen door één grote Bolivariaanse Unie. Bemoei je met je eigen gebied, gaven Lula en Kirchner de Venezolaanse president woensdag te verstaan.

De drie grootmachten van Zuid-Amerika hebben deze week besloten in plaats van ideologische eenwording voorlopig vooral te streven naar praktische, infrastructurele samenwerking. In september wordt er in Brazilië een topoverleg voor alle Zuid-Amerikaanse landen belegd. Daar moet dan een definitief plan worden gelanceerd voor het 'megagasoduct'. Dat is een duizenden kilometers lange pijpleiding die gas van de rivier de Orinoco in Venezuela naar Buenos Aires brengt en waar desgewenst elk land in de regio op kan worden aangesloten.

De initiatiefnemers van het project hebben deze week gezegd dat de distributie van Venezolaans en Boliviaans gas via de enorme pijpleiding technisch haalbaar is. De landen moeten het nu onderling eens worden over de route van het gasoduct, de prijs van de brandstof en de financiering van het werk, waarvan de kosten op twintig miljard dollar worden begroot. Het wordt de lakmoesproef voor de vraag of verdere integratie in Latijns-Amerika mogelijk is.

    • Marcel Haenen