Gazprom beter weren

Is het betwijfelen of West-Europa zijn energiemarkten wel moet openen voor Rusland verwerpelijk protectionisme? Of is het gewoon een verstandige manier om zichzelf te beschermen tegen een machtig en niet per se vriendelijk beest? Tony Blair denkt het eerste, George Soros het tweede. In deze ideeënstrijd heeft de miljardair waarschijnlijk gelijk.

Protectionisme is een dwaas beleid. Het stoort de werking van de vrije markt en belemmert de waardeschepping. Dat is de reden dat Spanje het Duitse Eon er niet van moet weerhouden het grootste Spaanse nutsbedrijf Endesa te kopen, dat Luxemburg en Frankrijk niet mogen verhinderen dat Arcelor in handen valt van Mittal Steel of dat de Verenigde Staten er verkeerd aan deden om een bedrijf uit Dubai te verbieden Amerikaanse havens te bezitten.

Maar het gelijkstellen hiervan met het betwisten van Gazproms recht op vrije toegang tot de West-Europese energiemarkten is naïef. Voorvechters van de vrijheid hebben altijd aanvaard dat er gevallen zijn waarin het gerechtvaardigd is om blokkades op te werpen tegen ongebreidelde markten, vooral als er sprake is van feitelijk of potentieel machtsmisbruik, met name door een monopolie.

Gazprom vertoont duidelijk monopolistische trekjes. Het concern voorziet momenteel in een kwart van de Europese gasbehoefe. Gazprom heeft ook laten zien bereid te zijn tot machtsmisbruik, toen het bedrijf eerder dit jaar de gasleveranties aan Oekraïne staakte. Bovendien is Rusland niet noodzakelijkerwijs een betrouwbare bondgenoot. De betrekkingen met Rusland zijn bij lange na niet zo nauw en vertrouwd als die tussen Spanje en Duitsland of zelfs die tussen de VS en Dubai.

Dat betekent niet zonder meer dat het Verenigd Koninkrijk Gazprom ervan zou moeten weerhouden om de leidende Britse gasdistributeur Centrica te kopen, als het Russische concern besluit een bod uit te brengen. Maar Soros heeft gelijk als hij zegt dat Europa één lijn moet trekken en tegen Rusland moet zeggen dat het land zich moet houden aan strenge, bindende regels die de aanvoer verzekeren en het leveringsbeleid transparant maken. Soros zegt in de Financial Times: 'Dit zou ertoe leiden dat de pijpleidingen snelwegen worden, het Russische gasmonopolie wordt opengebroken en de huidige foute regelingen opzij worden geschoven.'

Het andere punt dat Soros maakt heeft betrekking op de komende beursgang van de Russische oliemaatschappij Rosneft op de Londense aandelenbeurs. Hij vraagt zich af of die wel moet doorgaan, gezien de troebele manier waarop Rosneft aan zijn belangrijkste bezit is gekomen: het olieveld Yugansk, dat de oorspronkelijke eigenaar Yukos na hardhandig ingrijpen van het Kremlin moest afstaan. Hoewel er zeker vragen over deze transactie onbeantwoord zijn gebleven, is het afzeggen van de beursgang waarschijnlijk de verkeerde benadering. Een betere aanpak zou zijn dat de vragen in het prospectus volledig worden beantwoord.

Hugo Dixon

Voor meer commentaar uit Londen: www.breakingviews.com. Vertaling Menno Grootveld

    • Hugo Dixon