Friesheid houdt de collecties bij elkaar

Gezellig, zo zou je de jubileumtentoonstelling in het Fries Museum kunnen noemen, en niet alleen omdat Tsjóch! in het Fries 'proost!' betekent. Welbeschouwd is het niets anders dan een modern geënsceneerde expositie van hoogtepunten. Museumschatten en de verhalen er achter, daar gaat het om. Niet om verbanden en achtergronden. Er is geen enkel verband tussen het pas verworven droomschilderijtje uit 1881 van Lourens Alma Tadema en de unieke zestiende-eeuwse kaarten van de elf Friese steden, of tussen de schitterende trouwjurk van Isabella Stinstra uit 1782 en Douwe Elias' moderne schilderij van een groep verstandelijk gehandicapte kinderen.

Lourens Alma Tadema: 'Amo te ama me' 1881, olieverf op paneel, 42,2 x 57,6, Collectie Fries Museum Tentoonstellingen: 'Tsjoch! Een verrassende kijk op 125 jaar Fries Museum' en 'Mode in zwart/wit'. Fries Museum, Leeuwarden, t/m 7 januari 2007. Di-zo 11-17 uur. Woensdag gratis. Inl: 058-255 5500, www.friesmuseum.nl Fries mus

Behalve dat ze allemaal Fries zijn natuurlijk. En dat geldt helemaal voor de historische objecten die er ook te vinden zijn, van het zwaard van de Friese held 'Grote' Pier Donia (nou ja, dat dacht men ooit) tot de sieraden van Mata Hari. Maar over de diepe kenmerken van Friesland en de Friezen spreken - zoals de oprichters van het museum 125 jaar geleden nog durfden - dat doet een moderne tentoonstellingsmaker niet meer.

Toch houdt Friesheid de rijk gevarieerde collecties van het museum bij elkaar. En natuurlijk zorgt het museum zelf voor samenhang, gehuisvest als het is in twee bijzondere gebouwen die tien jaar geleden verbonden zijn door een tunnel. Het zijn het achttiende-eeuwse Van Eysenga-huis en de bakstenen, nog half middeleeuwse Kanselarij, aan de overkant van de Turfmarkt. In het Eysenga-huis zijn onder meer de stijlkamers te vinden, de oude Hindelooper kamer die al in de negentiende eeuw toeristen fascineerde met zijn drukke schilderingen, de achttiende-eeuwse kamers, en ook nog de Bisschop-kamers. Dat zijn de in oud-Hollandse stijl volgepakte vertrekken van de uit Friesland afkomstige schilder Cornelis Bisschop, een fantastisch voorbeeld van hoe negntiende-eeuwse kunstenaars in hun ateliers de glorie van de Gouden Eeuw herschiepen.

Wie het museum bezoekt, moet niet verzuimen om in het Eysenga-huis de nieuwe kostuumexpositie te bekijken. De textielcollectie van het Fries Museum behoort tot de belangrijkste van het land. Bij het deel dat nu wordt getoond onder het motto Mode in zwart-wit is ingenieus verband gelegd met oude portretten, vooral foto's. Zo zie je een groep vriendinnen in Friese dracht op een foto van omstreeks 1910, met daarbij de echte, historische kostuums die zij aan hebben.

Daar hangt verder een familieportret van Pieter Troelstra, zijn vrouw Nynke van Hichtum en hun kinderen boven een groepje poppen in dezelfde kleding: tailleurs, wandelkostuum, grote strohoed. Fraai is ook de kostbare witte jurk van een meisje Buma (Friese chic) bij een foto waarop zij, peinzend en ouwelijk, in een leunstoel zit. Een doordachte expositie als deze heeft feitelijk meer cultuurhistorisch belang dan het gezellige allegaartje Tsjoch! dat met veel meer tamtam aan de wereld wordt gepresenteerd - en is minstens een even groot genoegen om doorheen te dwalen.

Het Fries Museum verkeert na een roerige periode van debatten in afwachting van de mogelijke nieuwbouw die is opgelegd door het miljoenenlegaat van de Friese architect Bonnema. Bovenop op het nu nog haveloze plein Nieuw Zaailand, elders in de stad, moet volgens de plannen een nieuw Fries Museum verrijzen, opgenomen in een woon- en winkelcentrum. De Friese Staten gaven in maart hun fiat. De Leeuwarders mogen in mei nog een referendum invullen. Maar voorlopig is het goed om de Friese schatten hier nog eens rustig te kunnen bewonderen.

Tentoonstellingen: 'Tsjoch! Een verrassende kijk op 125 jaar Fries Museum' en 'Mode in zwart/wit'. Fries Museum, Leeuwarden, t/m 7 januari 2007. Di-zo 11-17 uur. Woensdag gratis. Inl: 058-255 5500, www.friesmuseum.nl
    • Ileen Montijn