'Antilliaanse jongeren terugsturen, lost niets op'

Het ambt van gouverneur op de Nederlandse Antillen is gehuld is een waas van geheimzinnigheid. Dat ambt moet blijven, zegt oud-gouverneur Saleh, ook na de verzelfstandiging.

Jaime Saleh, oud-gouverneur op de Nederlandse Antillen Foto Roel Rozenburg Den Haag:25.4.6 Hr. Saleh © foto/roel rozenburg Rozenburg, Roel

De Antillen moeten een eigen vertegenwoordiger van de Koningin houden, die boven de partijen staat en bestuurlijk kan ingrijpen als er problemen zijn. Ook als de Antilliaanse eilanden Curaçao en Sint Maarten een autonome status krijgen, is zo'n gouverneur noodzakelijk. Dat zegt oud-gouverneur, professor Jaime Saleh vandaag in zijn oratierede als bijzonder hoogleraar Constitutioneel Koninkrijksrecht aan de Universiteit van Utrecht.

Jarenlang, van 1990 tot 2002, was Saleh de vertegenwoordiger van de koningin op de Antillen en daarmee verantwoordelijk voor het bestuurlijke puinruimen op Sint Maarten, toen de rijksministerraad in 1994 besloot om het eilandsbestuur wegens disfunctioneren onder curatele te stellen. Hij vormde tijdelijk het bevoegd gezag op het eiland. Het is een ambt dat omringd is met een waas aan geheimzinnigheid, geeft hij zelf toe. En zijn bevoegdheden reiken verder dan die van de koningin in Nederland. Hij wijst na verkiezingen de formateur aan, maar kan ook wetten schrappen of voorgedragen kandidaat-ministers weigeren. 'Omdat de gouverneur een burger is, kan hij veel meer dan de koningin', zegt Saleh.

Waarom moet de gouverneur als plaatsvervanger van de koningin in een nieuw staatsbestel overeind blijven?

'De gouverneur kan heel ver gaan, zeker in conflictsituaties. Ik was op Sint Maarten belast met het hogere toezicht toen daar het lokale bestuur werd uitgeschakeld, zeg maar de curator. De gouverneur moet, als het nodig is, minister of staatssecretaris informeren als de voorgestelde wetgeving niet kan. Of als voorgedragen bewindspersonen niet kunnen worden aangesteld. Dat was best lastig af en toe, maar ik had het voordeel dat ik tien jaar voorzitter was geweest van het Gemeenschappelijke Hof van Justitie. Mensen kenden mij. Ik pleit ook voor een Raad van Toezicht om conflicten op het gebied van financiën en behoorlijk bestuur te voorkomen. Voor het hele koninkrijk, dus ook Nederland. Op Sint Maarten greep men pas na dertien jaar in.'

In een advies van rechter Bob Wit van het Caraïbische Hof van Justitie over de terugkeerregeling van Antilliaanse jongeren, wordt aandacht gevraagd voor de positie van de koningin. Ze zou in een lastig parket komen, als ze een wet moet ondertekenen terwijl ze ook het hoofd is van de Antilliaanse regering.

'Ik zat als gouverneur ook wel voor lastige afwegingen. Je bent niet alleen Koninkrijksvertegenwoordiger, maar ook landsvertegenwoordiger. Ik denk dat de kwestie terecht is opgeworpen. En het is een constatering waar weinigen in Nederland aan gedacht hebben.'

U bent bijzonder hoogleraar Constitutioneel Koninkrijksrecht op een moment dat de relatie tussen de Antillen en Nederland op een dieptepunt verkeert.

'Mijn oratie had als titel 'In verscheidenheid verbonden, of tot elkaar veroordeeld'? Het klimaat in Nederland is, als het over de Antillen gaat, killer dan begin jaren negentig. Dat heeft te maken met de problemen met criminele Antilliaanse jongeren en de bolletjesslikkers. Die dossiers hebben een enorme druk gelegd op de perceptie wat de Antillen zouden zijn. Maar het zero tolerancebeleid heeft ertoe geleid dat de drugsstromen nu niet meer via de KLM verlopen, maar via Parijs of Spanje.'

Dat geldt niet voor die criminele Antilliaanse jongeren. Die veroorzaken nog steeds ernstige overlast.

'Dat is hier in Nederland een zwaar overdreven discussie. Ik ben zelf rechter geweest in Willemstad. Je moet die jongeren keihard aanpakken. Pak ze aan! Dat doen we op de Antillen ook. Hier is men wat toleranter. Met terugsturen los je niets op, want ze vinden toch wel manieren om te komen. Nog los van de vraag of het juridisch kan.'

De Antillen kennen toch zelf ook zo'n toelatingsregeling voor Europese Nederlanders?

'Ik ken dat argument. Maar men vergeet erbij te zeggen wie die regeling heeft ingevoerd. Dat was Nederland zelf, in het koloniale tijdperk. Dat was om te voorkomen dat te veel Nederlanders naar de Antillen zouden emigreren met liberale opvattingen, waar de kolonisator geen belang bij had.'

Als het zo duidelijk is dat de regeling niet zal werken, waarom zet de Nederlandse regering dan toch door, denkt u?

'Dit zijn voorstellen voor consumptie in Nederland. Het gaat in de praktijk niet werken, maar het lijkt alsof er hard beleid gevoerd wordt.'