Terrorisme krijgt ander karakter

Verzekeraars zijn goede gidsen als het om de inschatting van terreurgevaar gaat. Een verkeerde inschatting kost immers geld. De jaarlijkse terreurkaart van Aon.

De jongste grote terreuraanslag, maandagavond 20 doden in de Egyptische Sinaï, kwam niet als verrassing voor de risico-inschatters van de internationale verzekeringsmaatschappij Aon. Op de gisteren gepubliceerde terreurdreigingskaart 2006 van Aon was Egypte juist naar de één-na-slechtste categorie gedegradeerd: van verhoogde naar hoge dreiging. In een paar landen maar - Irak, Saoedi-Arabië, Jordanië, Pakistan, Afghanistan en Israël - dreigt volgens Aon nóg meer gevaar van de zijde van terroristen: ernstig risico. Twee zelfmoordaanslagen in de Sinaï bevestigden gisteren het oordeel van Aon. Daarbij vonden overigens alleen de daders de dood.

De dreiging van terrorisme vermindert niet, maar de aard ervan verandert wel, zo zei Martin Stone, directeur van Aons divisie Contraterrorisme en politiek risico gisteren in Amsterdam bij de presentatie van de kaart die het bedrijf sinds 2003 elk jaar publiceert. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington is de strijd tegen het terrorisme geïntensiveerd: het terreurnetwerk Al-Qaeda is in zijn mogelijkheden beperkt en veel objecten worden beter beveiligd. Steeds meer wordt terreur het werk van kleinere, lokale groepen terwijl hun doelen verschuiven naar de talloze soft targets die niet of nauwelijks beschermd blijven. Zie de aanslagen op treinen in Madrid (2004), de metro van Londen (2005) en de promenade met winkels, restaurants en bars van maandag in Dahab in de Egyptische Sinaï. 'Het is erg moeilijk deze dreiging tegen te gaan.'

'We hebben geen kristallen bol, we maken geen horoscoop, we kunnen niet zeggen dat dit of dat zal gebeuren', zei Stone ('even mijn achtergrond: elf jaar Midden-Oosters terreuranalist, en ik kan eindeloos doorgaan over Al-Qaeda'). De kaart, die de waarschijnlijkheid van terroristische aanslagen laat zien, is niet meer of minder dan een combinatie van de feiten van gisteren en de perceptie van veiligheidsdeskundigen en de verzekeraars. Die zijn in principe goede gidsen: er staan immers miljarden dollars aan verzekeringsgelden op het spel. 'Als de inschatting verkeerd is, kost dat geld.' Aon (47.000 werknemers) is een van de grootste financiële dienstverleners in de wereld.

Terug naar Dahab: daar komt de veranderende aard van het terrorisme tot uiting - kleine groepen die overal beschikbare zachte doelen belagen. Stone: 'Het is onwaarschijnlijk dat het Al-Qaeda is. Alles wijst erop dat het om plaatselijke mensen uit de Sinaï gaat, ontevreden Bedoeïenen.

terrorisme 'Al-Qaeda-stijl is populair'

De Bedoeïenen zijn van oudsher zowel tegen de regering als tegen het toerisme, waar ze immers nauwelijks van profiteren.'

Al-Qaeda speelt tegenwoordig meer de rol van inspirator van terrorisme ('de Al-Qaeda-stijl is populair'). Het operationele vermogen van het islamitische terreurnetwerk is weliswaar niet vernietigd maar wel aanzienlijk verminderd door de internationale oorlog tegen terreur.

'Al-Qaeda is geen groep die in een kamer zit. Het is meer fluïde, meer amorf.' Het leiderschap is niet vernietigd, aldus Stone, ook al hebben de Amerikaanse autoriteiten inmiddels de dood van tientallen leiders van het terreurnetwerk gemeld. De centrale organisatie telt volgens hem nog verscheidene honderden leden.

Maar de belangrijkste functie van Al-Qaeda is nu inspiratie, advies en steun geworden. 'Osama bin Laden is de geestelijk leider van moslimextremisten. Zijn verklaring van zaterdag, waarin hij de gelovigen opriep de Soedanese regio Darfur tegen het Westen te verdedigen, is daarvan een voorbeeld.'

In het algemeen is in het Midden-Oosten nog steeds de dreiging van terreuraanslagen veruit het grootst. In de grafiek van de vijf gebieden met de meeste landen in de hoogste twee risicocategorieën, komt Europa niet eens voor. Na het Midden-Oosten met elf vermeldingen komen Azië (zeven), Afrika (vier) en ex-aequo Rusland en omliggende landen en Zuid-Amerika met één. Bijna heel West-Europa heeft een verhoogd risico, de op twee na hoogste categorie.

Wel worden talrijke West-Europese steden als bijzonder risico beschouwd, omdat steden nu eenmaal door veel terroristen als geschikt doel worden gezien. Dat is een kwestie van maximalisatie van symboliek en daardoor de impact op de media.

Wat dat betreft blijft de vraag nog steeds niet óf er in de nabije toekomst in een West-Europese stad een nieuwe aanslag komt, maar wanneer dat gaat gebeuren. Maar het blijft natuurlijk geen vergelijk tussen Irak met al zijn dagelijkse geweld en bijvoorbeeld Groot-Brittannië, ondanks de aanslag in Londen, of Denemarken, dat onder andere wegens de kwestie van de spotprenten van Mohammed naar de categorie verhoogd risico is gedegradeerd.

Goed nieuws is er niet, of het moet zijn dat terrorisme ondanks alles niet de belangrijkste bedreiging in de wereld is. Stone: 'Bijvoorbeeld klimaatverandering is een groter gevaar.'

    • Carolien Roelants