Polen moeten nog even wachten

Vorige maand dachten de Oost-Europeanen dat Nederland op 1 mei 'open' zou gaan. Maar kabinet, parlement en vakbonden blokkeerden het plan van staatssecretaris Van Hoof.

Poolse werknemer in een Limburgse champignonkwekerij. Een klein aantal Oost-Europeanen mag nu in Nederland werken. Foto Flip Franssen Duitsland, Laarbruch, 18-3-2002 Poolse vrouw werkt in een champignon kwekerij van Hollands bedrijf. Voormalige opslagbunkers voor munitie van de Engelse luchtmacht bij Kevelaer worden verhuurd aan particulieren en bedrijven. Gelegen vlak over de grens bij Bergen, N- Limburg. Economie, Europese Unie, EU Foto: Flip Franssen Franssen, Flip

Nog steeds niet - dat zullen Polen en Tsjechen denken. Duitsers, Nederlanders of Italianen kunnen al jaren in heel Europa aan de slag, maar zij niet. Dit terwijl ook hun landen lid zijn van de Europese Unie. Nadat meerdere andere 'oude' lidstaten hetzelfde hadden gedaan, kwam gisteren vast te staan dat ook Nederland de grenzen grotendeels dichthoudt voor werknemers uit de nieuwe lidstaten. Tweede Kamer en kabinet vonden elkaar na weken van onenigheid, in een handhaving van bestaande beperkingen tot in ieder geval 2007.

Twee jaar geleden, toen acht voormalige Oostbloklanden toetraden tot de Europese Unie, dachten de inwoners dat dit zou beteken dat ze in heel Europa mochten gaan werken. Maar het ene na het andere 'oude' Europese land kwam met beperkingen, uit angst overspoeld te worden door Oost-Europese werknemers.

Voor Nederland voerde de toenmalige staatssecretaris van Sociale Zaken Mark Rutte een vergunningenstelsel in, onder druk van zijn eigen partij de VVD en het CDA. Oost-Europese werknemers werden alleen toegelaten na een arbeidsmarkttoets: als aangetoond was dat voor de baan geen kandidaten beschikbaar waren in Nederland of andere oude lidstaten.

Vorige maand dachten Tsjechen en Polen die in Nederland wilden werken dat ze konden komen: staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) kondigde toen aan dat hij per 1 mei de grenzen wilde openen voor Oost-Europese werknemers.

Op die datum loopt de eerste termijn af die de lidstaten hebben gekregen van de Europese Commissie om eigen regels te stellen. Van Hoof moest deze maand aan Brussel laten weten wat Nederland wil tot 2009. Deze week schreef de staatssecretaris in een brief aan Brussel dat hij het 'overgangsregime' van voorganger Rutte handhaaft. Waarom veranderde Van Hoof van mening?

In het kabinet kon Van Hoof niet voldoende steun krijgen voor het openen van de grenzen op 1 mei. Een aangepast voorstel waarbij de grenzen op 1 januari 2007 open zouden gaan, kreeg in de Tweede Kamer alleen steun van coalitiepartijen VVD en D66. Van Hoof vond een Kamermeerderheid en de vakbonden tegenover zich. De bonden vreesden uitbuiting van Oost-Europese werknemers en verdringing van Nederlandse werknemers.

In de Kamer wilden PvdA en CDA meer maatregelen om illegale arbeid te controleren en CAO's te handhaven. Beide partijen wilden de grenzen geleidelijk per sector openen, in overleg met sociale partners. De staatssecretaris kwam met een tweede voorstel. Er kwam een tweede debat en de Kamer bleef tegen. Begin deze week kwam Van Hoof met een derde voorstel, na overleg met het kabinet. In het voorstel worden alle wensen van PvdA en CDA vervuld. Op 1 mei verandert er voor Oost-Europeanen die in Nederland willen komen werken niets. Tot 1 januari 2007 moeten ze een werkvergunning aanvragen. Wel kan voor bepaalde sectoren in de komende maanden de arbeidsmarkttoets worden opgeheven.

Een vergunning volgt dan na een controle op huisvesting en arbeidsvoorwaarden. De staatssecretaris zal hierover, steeds in overleg met sociale partners, beslissen op basis van het aantal werklozen, vacatures en afgegeven vergunningen in een sector.

In de herfst gaat Van Hoof naar de Kamer om te rapporteren over de maatregelen die hij heeft genomen om illegale arbeid te bestrijden en CAO's te handhaven. Als de Tweede Kamer dan tevreden is hebben Oost-Europeanen vanaf 1 januari 2007 geen vergunning meer nodig om in Nederland te komen werken. Maar Van Hoof heeft al toegezegd dat ook na die datum in sectoren waar 'ernstige verstoring' van de arbeidsmarkt dreigt op te treden Oost-Europeanen nog niet toegelaten hoeven te worden.

De Tweede Kamer debatteerde gisteren over het definitieve voorstel van Van Hoof. PvdA en CDA zagen hun wensen vervuld en steunden hem.

Tweede-Kamerlid Bussemaker (PvdA): 'Ik dank de staatssecretaris. Hij heeft goed geluisterd.' Vandaag zou in de Kamer gestemd worden.

    • Inger Kuin