Hier werkt democratie zoals het moet

In Rozendaal draait de politiek alleen op lokale partijen. In deze Gelderse gemeente, waar de baron vroeger het stemadvies gaf, heeft niemand behoefte aan CDA, VVD of PvdA. 'Van landelijke partijen heb je alleen maar last.'

Foto Flip Franssen Een hek om de peuterspeelzaal is hier tijdens een wandeling zo geregeld. Nederland, Rozendaal, 20-4-2006 Vlaggenmast met wimpel veel te zien. (Toestemming personen gekregen). Foto: Flip Franssen, NVF, 024-3238442 Vlaggen Kinderen Moeders Straatbeeld Franssen, Flip

Feit: de drie bestuursleden van de Rozendaalse hengelvereniging zaten de afgelopen vier jaar in de gemeenteraad.

Behalve in de raad en bij het vissen, ontmoeten veel lokaal actieve Rozendalers elkaar in de oranjevereniging, de schutterij en de blazerskapel. De drie lokale partijen die Rozendaal besturen, vinden er ook veel van hun politici. 'Zo werkt het in alle gemeenten', denkt Free Hoving.

Hoving is voorzitter van de hengelvereniging, lijsttrekker en nieuwe wethouder van Belangengemeenschap Rozendaal. In het raadzaaltje van het gemeentehuis vertelt hij over de politiek van de kleinste gemeente van het Nederlandse vasteland (1.509 inwoners). Rozendaal is een van de drie gemeenten met alleen lokale partijen in de raad. Naast de partij van Hoving zijn dat Rozendaal '74 en PAK.

De ramen van de raadzaal kijken uit op een vijver, op smetteloze gazons en op het kasteel van landgoed Rosendael. Eromheen liggen de heuvels en bossen van de Veluwezoom. Met zijn rug tegen Arnhem aan, bestaat Rozendaal voor het grootste gedeelte uit heide en bossen. Bezoekers, zeggen de lokale politici, vinden het hier soms een beetje een openluchtmuseum.

Tot de jaren zeventig, vertellen de huidige politici, was het de laatste kasteelheer die Rozendaal bestuurde. Baron van Pallandt bepaalde op wie de burgers van Rozendaal mochten stemmen: er was maar één partij, Belangengemeenschap Rozendaal. Wie daarvoor op de kieslijst kwam, bepaalde de baron. Zijn voorouders waren tussen 1854 en 1932 burgemeester.

'Tot in de jaren vijftig ging het kasteelhek een keer per week open zodat bewoners hun andijvie in de waterval konden wassen', zegt Hugo Korstanje, fractievoorzitter van PAK. Het was allemaal 'nogal feodaal', heeft Cees van den Hurk, lijsttrekker van Rozendaal '74, gehoord.

Landelijke partijen hebben in Rozendaal nooit aan de lokale verkiezingen meegedaan. De PvdA probeerde het begin jaren zeventig, in een poging het monopolie van de baron te doorbreken. Ze leverden hun kandidatenlijst te laat in. Sindsdien is er van de PvdA in Rozendaal niets meer vernomen.

Geïnspireerd door dit voorbeeld, besloten enkel inwoners zich af te splitsen van de partij van de baron. Zo ontstond Rozendaal '74. 'Mensen moesten toch wat te kiezen hebben.' In datzelfde jaar kwam ook PAK. En daar is het bij gebleven.

Waarom eigenlijk? Volgens Hoving omdat de introductie van landelijke partijen weinig zou toevoegen. 'Als CDA of VVD hier zouden zitten, zouden het toch dezelfde mensen zijn die nu actief zijn.'

Vertrekkend wethouder Janke Mandema - acht jaar voor Rozendaal '74 in de gemeenteraad, daarna acht jaar wethouder - is blij dat landelijke partijen zich niet met Rozendaal bemoeien. Mandema: 'Hier gaat het gelukkig altijd echt alleen over de gemeentepolitiek.' Van landelijke partijen heb je alleen maar last, denkt ook Korstanje. Ze zouden, in de eindeloze strijd van Rozendaal tegen fusie met een grotere gemeente, alleen problemen opleveren.

De Rozendaalse cohesie, zegt Hoving, zou verdwijnen. De raad zou versplinteren, met misschien meer politiek vuurwerk. 'Maar je moet je wel afvragen of dat niet vooral voor het eigenbelang is.'

Toch heeft Hoving zelf zes jaar geleden een mislukte poging gewaagd een lokale VVD-kieslijst samen te stellen. Hij vertelt het niet zelf - dat doet Korstanje. Hoe zit het eigenlijk? Hoving lacht, dat had hij inderdaad niet verteld. Hij deed het, vertelt hij over de telefoon, om kiezers meer keus te geven. 'Zestig procent van de mensen stemt hier landelijk VVD, dus ik dacht, daar zal wel animo voor zijn.' Maar het bleek al snel dat Rozendalers er de 'toegevoegde waarde' niet van zagen.

Als er ergens directe democratie is, is het wel hier, zegt Cees van den Hurk. In de woonkamer van de directeur van Betonwarenindustrie Maas & Waal (ook secretaris van de hengelvereniging) ligt een nog scherp gevouwen exemplaar van het Financieel Dagblad op de koffietafel. Op de piano prijkt de muziek van Für Elise. Hij woont op loopafstand van het gemeentehuis. 'Op weg naar de raadsvergadering lopen er zo twee burgers mee die vinden dat er een hek om de peuterspeelzaal moet.' Als hij terug naar huis loopt kan Van den Hurk dan 'bij wijze van spreken' al vertellen hoe het geregeld is. Hij denkt ook dat die 'korte lijnen' de afwezigheid van landelijke partijen verklaart. 'De mensen hebben er geen affiniteit mee. Het zou niets toevoegen.'

In Rozendaal betekent politiek vooral: samen oplossingen zoeken voor problemen. Omdat het dorp zo klein is, heeft Rozendaal veel taken al uitbesteed aan andere gemeenten. Wat overblijft is voornamelijk het bewaken en verzorgen van de omgeving en de basisadministratie (voor bijvoorbeeld paspoorten en rijbewijzen). Daar houden zes ambtenaren zich mee bezig. Zeven ondersteunen het gemeentebestuur. Tel daarbij de negen raadsleden, de twee wethouders, de gemeentesecretaris en de burgemeester, en je hebt een gemeenteapparaat van 26 mensen. Ter vergelijking: de gemeente Den Haag heeft alleen al 45 raadsleden.

Hoving, begin jaren negentig nog drie jaar gemeentesecretaris in Rozendaal: 'Ik ben geen politicus. Ik zeg wel eens, we kunnen wel zeuren, maar we moeten de dingen gewoon regelen.' Ook vertrekkend wethouder Willemien Brouwer-Duvekot - partijlid van Hoving, dochter van de oude rentmeester van het kasteel - ziet 'nauwelijks ideologische discussies' in de gemeenteraad. Net als de meeste andere lokale politici vindt ze dat niet heel erg.

Van den Hurk roemt de 'buitengewone kwaliteit' van de raad. Er wordt 'zakelijk en stevig vergaderd'. Het heeft ook iets te maken, zegt hij, met de vele gepensioneerde medewerkers van chemieconcern Akzo (Korstanje is er een van) in het dorp. Het is net 'de raad van bestuur van een klein winkeltje.' Gelukkig maar, want stiekem heeft Van den Hurk 'geen affiniteit met al dat gekneuter met huisvrouwen'.

Jammer dat er alleen bestuurders in de raad zitten, zegt partijgenoot Janke Mandema. Politiek, vindt zij, bestaat niet echt in Rozendaal. 'Er is te weinig wereldvisie, alles moet pragmatisch en snel.' Anderen vinden het misschien theater, maar dat is onzin, zegt Mandema. Een nieuwe partij erbij zou wat haar betreft wel goed zijn.

De praktische houding van de meeste politici wordt gedeeld door de dorpsbewoners. In Rozendaal werkt de democratie zoals die zou moeten zijn, vinden de lokale politici. De burger weet zijn vertegenwoordigers te vinden. De nieuwe wethouders, zegt Hoving, zijn al door een paar mensen gebeld om te zeggen dat ze wel wat zouden willen bouwen.

Er was een tijd, zegt Korstanje, dat als je bomen wilde kappen in de tuin, de wethouder met het hoofd plantsoenendienst langs kwam om de bomen aan te wijzen die wegkonden. 'Of je nou op de bridgeclub of tennisclub bent, je wordt overal aangesproken', zegt Janke Mandema. Daarom is de vertrekkende wethouder ook blij dat ze niet in het circuit van hengelvereniging, schutterij en oranjevereniging zat. 'Het is ook wel fijn dat niet iedereen je weet te vinden om iets te regelen of te ritselen.'