Geen lijkkisten meer op tv

Het sneuvelen van vier soldaten in Afghanistan heeft fel debat ontlokt in Canada.

De troepen blijven, maar de vraag is: moet voor elke dode de vlag halfstok als eerbetoon?

Een Canadese infanterist op patrouille in Kandahar. Foto AFP A member of Recon Platoon, 1st Patricia's Canadian Light Infantry, walks over water during a long range patrol in northern Kandahar, 21 April 2006. Canada has some 2,300 soldiers in southern Afghanistan and took command in February of a multinational force hunting down Taliban and Al-Qaeda militants. AFP PHOTO / JOHN D MCHUGH AFP

Zonder dat de Canadese bevolking er rechtstreeks getuige van kon en mocht zijn, zijn deze week de lichamen van vier gesneuvelde Canadese militairen teruggebracht uit zuidelijk Afghanistan naar Canada. Op bevel van de regering in Ottawa werden de media dinsdagavond geweerd van een luchtmachtbasis in de provincie Ontario, waar de doodskisten aankwamen.

Het besluit heeft geleid tot een storm van beschuldigingen dat de Canadese regering de oplopende tol van de Canadese vredesmissie in de Zuid-Afghaanse provincie Kandahar probeert te verbergen.

Minister van Defensie Gordon O'Connor liet weten dat de terugkomst van slachtoffers voortaan zal worden behandeld als een privé-aangelegenheid voor familieleden. In de afgelopen jaren was een gewoonte ontstaan om vrij uitgebreid aandacht te besteden aan de terugkeer van omgekomen militairen. Het besluit om dat niet meer toe te staan werd door critici vergeleken met het omstreden Amerikaanse beleid om geen beelden vrij te geven van doden in Irak. Er zijn geen aanwijzingen dat familieleden om de stap tot beslotenheid hebben gevraagd.

De regering van premier Stephen Harper (Conservatieve Partij) kwam in het Lagerhuis in Ottawa onder vuur te liggen wegens het mediaverbod. Het is 'absoluut on-Canadees', zei Ujjal Dosanjh, defensiewoordvoerder van de oppositionele Liberalen. 'Het is buitengewoon verontrustend dat deze regering een aspect overneemt van de werkwijze van president Bush.'

Volgens Jack Layton, leider van de sociaal-democratische NDP, probeert Harper 'de offers die worden gebracht te verbergen voor de Canadese bevolking, en dat is verkeerd.'

De vier soldaten kwamen afgelopen zaterdagochtend om bij een bomaanslag op een Canadees konvooi bij de stad Kandahar, waar zo'n tweeduizend Canadese militairen zijn gestationeerd om veiligheid te bieden tegen strijders van Al-Qaeda en het voormalige Talibaanregime.

De gelijknamige provincie Kandahar grenst aan Uruzgan, waar Nederlandse militairen soortgelijk werk gaan doen. De dood van de vier Canadezen vormt de zwaarste tol in één dag voor het leger, sinds Canada in de jaren vijftig in Korea vocht. Tot dusver zijn sinds 2002 zestien Canadezen omgekomen in Afghanistan.

Het incident heeft de aandacht gevestigd op een nieuw beleid voor dodelijke slachtoffers van de missie, die slechts voorzichtige steun geniet van de Canadese bevolking. Naast het mediaverbod besloot de regering dat vlaggen op het parlement en andere federale overheidsgebouwen voortaan niet meer halfstok worden gehangen voor individuele slachtoffers. Alleen op het ministerie van Defensie en op militaire bases gaan de vlaggen nog halfstok als er doden vallen in Afghanistan, kondigde minister O'Connor aan.

Dat besluit is conform het traditionele protocol dat gevallen soldaten worden herdacht op Remembrance Day (11 november). Alleen op die nationale herdenkingsdag gaan de vlaggen in het hele land halfstok gaan, luidde de uitleg.

De gewoonte voor individuele slachtoffers de vlag op het parlementsgebouw halfstok te hangen ontstond pas in 2002, toen een aantal Canadese militairen in Afghanistan bij vergissing werd gebombardeerd door een Amerikaanse straaljagerpiloot. Sindsdien is dat eerbetoon regelmatig herhaald, maar daarmee wordt 'een oneerlijk onderscheid aangebracht tussen degenen die zijn omgekomen in Afghanistan en degenen die zijn gedood bij andere conflicten', aldus O'Connor.

Het feit dat de vlaggen niet omlaag gingen voor de laatste vier slachtoffers, leidt echter tot grote verontwaardiging. Critici verwijten de regering gebrek aan respect en zien het besluit als een poging een telkens terugkerende staat van rouw te ontwijken. 'Voor elke gevallen soldaat de vlag halfstok hangen zou een dagelijkse herinnering zijn aan de tol van het regeringsbeleid', aldus een briefschrijver uit Niagara-on-the-Lake.

Het besluit werd echter ook verdedigd. De krant The Globe and Mail wees er op dat Canadese doden 'bijna routine worden' in Afghanistan, en dat de bevolking zich moet harden tegen het feit dat er meer doden zullen vallen. 'Een nationale show van rouw over elke gesneuvelde soldaat suggereert dat het land op zijn grondvesten schudt. Dat is niet het signaal dat Canada wil afgeven in een tijd dat onze soldaten het opnemen tegen een meedogenloze vijand.'

Overigens is parlementaire steun voor de missie niet in gevaar. De Conservatieven hebben sinds zij begin dit jaar aan de macht kwamen verklaard niet te zullen weglopen van de gevaarlijke operatie. De missie werd aangegaan door de vorige, liberale regering. De Liberalen vormen nu de grootste oppositiepartij en steunen eveneens de Canadese aanwezigheid in Afghanistan.

    • Frank Kuin