Vallen als een bloemblaadje voor het vaderland Japan

De voorjaarspracht van kersenbloesem herinnert Japan aan het nieuwe leven.

Maar de tere bloempjes verbeelden ook de noodzaak van opofferingsgezindheid.

Spelevaren in de slotgracht die de tuinen van het keizerlijk paleis in Tokio afscheidt van de gewone stad. Hier bewonderen de hoofdstedelingen graag de kersenbloesem. Foto Reuters People in boats view cherry blossoms along Imperial Palace moats in Tokyo March 29, 2006. The long row of cherry blossom trees along the Chidorigafuchi moats is one of the major cherry blossom-viewing spots in Tokyo. REUTERS/Toshiyuki Aizawa REUTERS

Elk voorjaar loopt Japan uit om in parken onder de bloesempracht de dagelijkse beslommeringen te vergeten. Het is kersenbloesemtijd. Ook de scholen lijken in bloei te staan, al meer dan een eeuw lang plant de overheid kersenbomen op schoolpleinen. De kersenbloesem is het Japanse symbool van de lente.

Maar niet alleen daarvan. De tere bloempjes fleuren ook de onderkomens van de sakura op, de keizerlijke marine. Zo symboliseren ze vergankelijkheid. Voor velen roept de sakura nog steeds de herinnering op aan de zelfmoordmissies van kamikaze-piloten aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Ze gaven hun leven voor het land door hun met explosieven volgeladen vliegtuigen in Amerikaanse oorlogsschepen te boren, als vallende kersenbloesemblaadjes.

Hoewel het aantal kamikaze-piloten relatief verwaarloosbaar is en verreweg de meeste missies mislukten, groeiden de jonge “oorlogsgoden' uit tot het middelpunt van propaganda. Nog steeds spreken zij tot de verbeelding. Zelfs van premier Koizumi is bekend dat hij graag de achtergelaten brieven van deze vaak hoogopgeleide student-soldaten leest.

Met de film “Otokotachi no Yamato (Mannen van de Yamato) is de verering van oorlogsslachtoffers nieuw leven ingeblazen - het is de laatste én succesvolste aflevering in een reeks films naar aanleiding van het einde van de oorlog, ruim 60 jaar geleden.

De Yamato - de klassieke naam van Japan - was met zijn 65.000 ton, 263 meter lengte, negen stuks 46 cm kanonnen en een 3.000 koppige bemanning, de grootste oorlogsbodem ooit gemaakt. Deze megalomane schaal past bij het irrationele optreden van Japan in die jaren. In werkelijkheid speelde de Yamato, die op 8 december 1941 (de dag van de aanval op Pearl Harbor) een laatste proefvaart maakte, geen enkele rol in de strijd. Die was al lang overgenomen door veel wendbaarder vliegdekschepen.

Voor de Yamato restte in april 1945 een titanische zelfmoordmissie. Het schip werd naar Okinawa gestuurd om in zijn eentje de Amerikaanse landingsvloot te vernietigen. Er was slechts brandstof voor een enkele reis en geen luchtsteun. De Yamato kwam niet eens in de buurt en zonk iets ten zuiden van Kyushu, na als schietschijf voor Amerikaanse vliegtuigen te hebben gediend. Slechts 267 bemanningsleden overleefden.

Het einde van de Yamato is al eens verfilmd in 1953, kort na het einde van de Amerikaanse bezetting van Japan. Het heldhaftige verhaal moest degenen die in de oorlog hadden gevochten, een hart onder de riem steken. De nieuwe verfilming dient een pacifistisch doel, zeggen de makers. Met het weergeven van de zinloosheid van de Yamato-missie willen ze de wens benadrukken dat het nooit meer oorlog wordt.

Maar het is de vraag of ze daarin zijn geslaagd. Producent Haruki Kadokawa - die zich deels baseerde op interviews die zijn zus Jun Henmi 25 jaar geleden maakte met overlevenden - heeft nauwelijks aandacht voor de gewetensproblemen van de jonge soldaten. Ook de onzinnigheid van de opdracht wordt nergens benadrukt. De hoofdrolspelers zijn bovendien geen studenten, maar kinderen van arme boeren en vissers. Zij worden gedreven door het verlangen hun moeders en zusjes te beschermen en hun kameraden niet af te vallen.

De boodschap van de film is duidelijk: gemeenschapszin en opofferingsgezindheid kunnen Japan redden. En daarmee is Mannen van de Yamato ook een film over het huidige Japan, het Japan van de regering-Koizumi die vorige week in de onderwijswet opnam dat de jeugd vaderlandsliefde moet leren.

Bezoekers van de film herkennen de collectivistische boodschap. Murakami Mitsuhiko (33) zegt door de film onzeker te zijn geworden. Kan de huidige generatie wel tippen aan het opofferingsniveau van de Yamato-bemanning? Hideo Nakagawa (46), door zijn oom naar de film gestuurd, is vooral ontroerd. Hij vertelt dat het verhaal hem hoop heeft gegeven. Hij herinnert aan de vele vrijwilligers die van heinde en verre kwamen om hun steentje bij te dragen na de aardbevingsramp in Kobe elf jaar geleden.

Japan is, na de economische problemen in de jaren '90, nog steeds niet bekomen van zijn identiteitscrisis. Nu heeft de heroïsche boodschap van de Yamato een gevoelige snaar geraakt - ruim vijf miljoen mensen hebben de film al gezien, het vorig jaar in Hiroshima geopende Yamato-museum kan de belangstelling amper aan.

De rage lijkt een vervolg te krijgen. Shintaro Ishihara, de populaire en nationalistische gouverneur van Tokio, bemoeit zich nu met de productie van een kamikaze-film. De trailer van de film, getiteld Ik zal voor je sterven, draait nu in de bioscoop. Veel verraadt die nog niet: alleen een blauwe hemel, gevuld met kersenbloesem.

    • Dick Stegewerns