“Het verdriet van België wordt waardig gedragen'

De moord op Joe Van Holsbeeck in Brussel heeft menigeen geschokt. Door de “waardige en genuanceerde“ reactie van de ouders en de media is er geen hetze ontstaan, zegt de Belgische socioloog Mark Elchardus.

Mark Elchardus Foto Freddy Rikken 24/12/2002 Foto Freddy Rikken Bestemd voor Z Dhr. Mark Elchardus Rikken, Freddy

BRUSSEL, 26 APRIL. - Al twee weken is België is in de ban van Joe Van Holsbeeck. Op 12 april werd de jongen, zeventien jaar oud, doodgestoken in het station Brussel Centraal omdat hij weigerde zijn mp3-speler af te staan aan twee belagers.

Afgelopen zondag gingen tachtigduizend mensen in Brussel uit protest de straat op. Vrijwel iedereen dacht tot maandagavond laat dat de daders Noord-Afrikanen waren - inclusief de migrantengemeenschap zelf. En toch is er in België geen verhit debat over minderheden ontstaan, in ieder geval: niet naar Nederlandse maatstaven. Hoe kan dat? Het Laatste Nieuws, de Vlaamse krant die nog het best te vergelijken is met De Telegraaf in Nederland, schreef voor de mars: “Wat telt is dat het een kleurrijke mars wordt, een waarin de verschillende groepen in de samenleving elkaar vinden.“ Het Franstalige dagblad Le Soir constateerde na afloop tevreden dat “extreem-rechts thuis was gebleven“.

Ook de ouders van Joe Van Holsbeeck waren daar blij om. Zijn moeder zei: “Dat men mij niet komt vertellen dat ik nu alle Arabieren moet haten.“ Het Vlaams Belang had overigens vooraf aangekondigd niet mee te zullen lopen, nadat voorzitters van andere partijen hadden gezegd dat wél te zullen doen.

Socioloog Mark Elchardus deed onderzoek naar de relatie tussen emotie en politiek. In 2002 schreef hij er een spraakmakend boek over, De dramademocratie. Centrale these: de media storten zich op een thema waarvan zij weten dat het de burgers raakt; zo dwingen zij politici om (via de media) stelling te nemen of tot actie over te gaan; politici doen dat om geloofwaardig te zijn.

Elchardus ziet duidelijke overeenkomsten tussen de moord op Joe en de affaire rond kindermoordenaar Marc Dutroux. Die hield België tien jaar geleden in zijn greep - niet weken, maar maanden. In 1996 liepen 300.000 mensen mee met een “Witte Mars'. Maar Elchardus is ook “aangenaam verrast“ door enkele verschillen met toen.

Wat is u opgevallen?

Elchardus: “Er wordt een zelfde soort cyclus doorlopen. Eerst is er de gebeurtenis zelf. Dan volgt een zuiveringsritueel. Dat bestaat uit het leggen van bloemen, het opstappen met de ouders in een mars. En ten slotte is het woord aan de instellingen: het gerecht, de politiek. Die moeten een antwoord geven op de vraag: wat kunnen we doen om herhaling te voorkomen?“

Welke verschillen zijn er met toen?

“Er is sprake van een enorme sereniteit, een enorme nuance. Terwijl het ook een andere kant op had kunnen gaan. In de richting van wantrouwen jegens de politie. Of van: Brussel is in de greep van de moslims.“

Hoe komt het dat dat niet is gebeurd?

“Er zijn, denk ik, twee oorzaken. Het heeft te maken met de rol van de ouders en de vrienden van Joe. Die hebben heel waardig, heel genuanceerd gereageerd. Ze hebben duidelijk gezegd: dit heeft niks met etniciteit te maken.“

“Daarnaast hebben ook de media zich ingehouden. De journalisten in dit land hebben geleerd van de affaire-Dutroux. Toen werd vanaf het begin geschreven dat het werk van politie en justitie niet deugde. Dat is nu uitgebleven. Ik denk dat journalisten hebben geleerd dat hun verhalen een enorme impact hebben.“

En de politici, hebben die wat geleerd?

“Door de serene toon van het debat konden ze aanvankelijk zwijgen. Nu moeten ze proberen oplossingen aan te dragen. Maar dat doen ze ook. Daarom is er nu een discussie over jeugdsanctierecht (de mogelijkheid om minderjarigen strenger te straffen, red.). Wat ook helpt is dat één van de daders nu is opgepakt. De politici hebben het deze keer makkelijk gehad.“

    • Jeroen van der Kris