Gazprom is van harte welkom in Nederland

Gazprom zou Nederlandse energiebedrijven willen overnemen.

Is dit Russische staatsbedrijf wel een betrouwbare leverancier?

1.200 miljard kubieke meter groot gasveld van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom in Siberië, 60 kilometer ten zuiden van de poolcirkel. Foto Bloomberg This is an aerial photograph of the Gazprom R-35 natural gas exploration rig in Siberia, Russia April 28, 2005 . The well, about 60 miles south of the Arctic Circle, holds approximately 1.2 trillion cubic meters (42.4 trillion cubic feet) of natural gas. Photographer: Tom Cahill/Bloomberg News Bloomberg News

Het Russische staatsbedrijf Gazprom heeft zijn oog op Nederland laten vallen. Het concern, dat over de grootste gasvoorraden ter wereld beschikt, wil wellicht een energiebedrijf à la Nuon of Essent overnemen. Het denkt er verder over om hier ondergrondse opslagplaatsen voor gas aan te leggen en het wil meer gas hier naartoe laten stromen.

Moet Nederland bang zijn voor een Russische invasie? Worden de prijzen voor gas en stroom nóg hoger als Gazprom hier de markt betreedt? Is het bedrijf wel een betrouwbare leverancier? Begin dit jaar schudde Gazprom Europa nog wakker door de gaskraan een dag lang dicht te draaien. Minister Brinkhorst (Economische Zaken) staat niet negatief tegenover Gazprom, liet hij eerder deze week weten. Zolang het bedrijf maar geen monopoliepositie krijgt. “De minister wil dit stap voor stap ontwikkelen“, zegt zijn woordvoerder.

Woordvoerder Sergej Koeprianov van Gazprom zegt: “Uiteraard is Gazprom zeer geïnteresseerd in de energiemarkt van Nederland. Maar officieel hebben we nu geen plannen die we met de pers kunnen delen.“

Nederland en Rusland hebben allebei iets wat de ander graag wil. Rusland, lees Gazprom, heeft gas. En alhoewel Nederland daar nu ook nog veel van bezit, raken de voorraden in het grote Slochterenveld en de kleinere velden binnen een kwart eeuw uitgeput. Op termijn is Rusland een voor de hand liggende gasleverancier. Of we dat nu graag willen, of niet.

Nederland op zijn beurt heeft een goede infrastructuur van gasleidingen en een strategische positie in Noordwest-Europa. Het wil die positie verder uitbouwen om een centraal punt te worden voor de ontvangst, opslag en doorvoer van gas. Aantrekkelijk voor Rusland, dat de markt in Noordwest-Europa graag wil bedienen. Zeker nu de gasprijzen zo hoog zijn. Om maximaal te profiteren van de marges op gas wil Gazprom zijn product niet alleen aan handelaren verkopen, maar wil het zijn gas helemaal tot aan de voordeur van de vele, goed betalende klanten brengen. Dat kan nu ook, doordat de energiemarkt in Europa wordt geliberaliseerd. Met die posities in het achterhoofd spelen Nederland en Rusland nu een onderhandelingsspel.

Centraal staat de gasleiding die Rusland via de Baltische Zee naar Noord-Duitsland gaat aanleggen, de Northern European Gas Pipeline (NEGP). Het project, waarin Gazprom een belang van 51 procent heeft, kost circa 4,8 miljard euro en moet in 2010 klaar zijn. Rusland wil die leiding doortrekken naar Groot-Brittannië, een grote verbruiker van gas. Gazprom heeft al laten weten de overname van Engelands grootste gasleverancier Centrica te overwegen. Mocht de overname doorgaan - waartegen veel Britten bezwaar hebben - dan betreedt Gazprom ook de Nederlandse markt, want vorig jaar heeft Centrica het Nederlandse energiebedrijf Oxxio gekocht.

Het doortrekken van de NEGP naar Groot-Brittannië kan via Nederland of Denemarken. Door Nederland voert de kortste weg. Bovendien wordt er tussen Nederland en Groot-Brittannië al een pijpleiding aangelegd, tussen Balgzand en Bacton. Moet Nederland bang zijn voor een te grote afhankelijkheid van Russisch gas? De handelstak van Gasunie (Gasunie Trade and Supply) heeft sinds 2000 een contract met Gazprom, dat voorziet in de aanvoer van jaarlijks 4 miljard kubieke meter gas, tot 2020. Dat is circa 10 procent van het totale volume dat Gasunie Trade and Supply - dat driekwart van het Nederlandse gas levert - verhandelt. Stel dat Gasunie Trade and Supply zijn gas voor maximaal 20 procent uit Rusland wil halen, dan kan het huidige volume nog verdubbelen.

Moet Nederland bang zijn dat Gazprom hier bijvoorbeeld Nuon of Essent overneemt? Als de splitsingswet van minister Brinkhorst doorgaat - waarbij energiebedrijven worden opgedeeld in een transporttak en een productie- en leveringstak - kan Gazprom nooit meer dan 49 procent van een transportnet in handen krijgen. Dat Gazprom hoge prijzen gaat vragen voor gas en stroom lijkt uitgesloten - klanten zouden snel overstappen op een andere leverancier. Dat er een buitenlandse partij de Nederlandse markt betreedt, is ook niet vreemd. De helft van de grote elektriciteitscentrales hier is al in handen van buitenlandse partijen - voornamelijk het Duitse Eon en het Belgische Electrabel.

De vraag is of de huidige aandeelhouders van de energiebedrijven - provincies en gemeenten - hun aandelen willen verkopen aan Gazprom. De provincie Friesland laat via gedeputeerde J. Ploeg in ieder geval weten te aarzelen om het belang van 13 procent in Nuon aan het Russische bedrijf te verkopen. “We hebben twijfels of dat wel verstandig is.“

    • Marcel aan de Brugh