Filmen als ontdekkingsreis

Foto's maken en een speelfilm opnemen om uit te vinden wie je bent. Kansarme jongeren uit Gent gingen aan de slag met multimedia. “Is het verbeelding, of escapisme?“

In de kou staan ze op een rij: de jongens in pak en de meisjes in galajurk, hun gezicht in de plooi, quasi-stoere blik. Wanneer de regisseur “actie!' roept, beginnen ze te lopen, als op de catwalk of in een videoclip. Dan ontvangt er iemand een sms'je, begint een van de meisjes te giechelen en ontstaat er een ruzietje in het Turks. De scène moet opnieuw.

De twaalf acteurs van Slowaakse, Turkse, Litouwse en Ghanese afkomst zijn leerlingen uit het deeltijdonderwijs uit Gent, die samen met tien medewerkers van de sociaal-artistieke organisatie Victoria Deluxe zijn afgereisd naar Luik om een speelfilm te maken.

Het idee is dat het produceren van eigen beelden tot een positiever zelfbeeld bij de jongeren zou leiden en ze daardoor wellicht meer grip zouden krijgen op het eigen leven, vertelt Dominique Willaert, coördinator van het project. “Maar we zijn geschrokken van de enorme kloof die er is tussen hun en onze belevingswereld.“ Een heleboel stereotypen, die Victoria Deluxe wilde doorbreken, werden juist bevestigd.

De jongeren wonen in de negentiende-eeuwse gordelwijken van Gent, “kwetsbare buurten' zoals in veel grote steden van West-Europa. Ze zijn laag opgeleid, werkloos en brengen veel tijd door op straat. Willaert: “Ik heb hun leefomstandigheden gezien: in sommige huizen stond het water op de muren. De sociale en culturele druk van hun families is groot. Bovendien hebben ze geen werk.“

Vanaf het begin van het schooljaar maakten de leerlingen daarom drie keer in de week kennis maken met fotografie, video en internet. De eerste stap was het elkaar fotograferen zoals ze zelf wilden. Ze poseerden in coole, sexy houdingen.

Het online zetten van die foto's op www.lookagain.be leidde al tot conflicten. Willaert: “Soms waren het voor ons esthetisch mooie foto's, maar je hebt te maken met culturen waarin de reproductie van een vrouw haar tot schande maakt.“ De zelfcensuur van de jongeren was daarom groot.

In de audio-opnamen die volgden, vertelden ze over school, het zoeken naar werk, auto's, maar ook over heikele thema's als hoerenbezoek. Toen ze een digitale videocamera mee naar huis kregen, filmde Mercy, een 17-jarig schuchter Ghanees meisje dat in de klas nooit een woord zei, zichzelf dansend in haar woonkamer. De Slowaak Mario filmde zichzelf vechtend met een nunchaku, een Ninja-wapen. Ook alle film en audio werd online gezet.

De climax van het project was een reis naar Luik om een film te maken. De jongeren mochten zelf het verhaal van de film bedenken, maar dat ging moeizaam. “Dat hebben we onderschat“, zegt Willaert. “We gingen er van uit dat iedereen fantasie heeft. Maar de meeste jongeren steken al hun energie in het overleven. Dan blijft er weinig ruimte over voor verbeelding zoals wij die kennen.“

De film gaat over twee rivaliserende maffiabendes en een diamantendeal, inclusief vechtpartijen, bedreigingen en dansen. Willaert: “Het ligt heel dicht bij wat ze op tv zien, meestal via satelliet uit het land van herkomst: Turkse soaps, maffiafilms en videoclips.“

Een maffiaverhaal lijkt verbeelding, maar Willaert was daar niet zo zeker van. “Is het verbeelding, of escapisme?“ Volgens hem is het eerder “een soort verbeelding dat aan de archetypische stereotiepen blijft kleven. Echte verbeelding bevrijdt ons van de archetypes die we door de klassieke media krijgen voorgeschoteld“. De jongeren slaagden daar nog niet in: van het ene archetype - hun uitzichtloze leven - belanden ze in een ander eendimensionaal beeld: de glamour van de maffiawereld.

Elke dag bekeek de groep opgelaten de opnamen op een groot scherm. Ze keken uiterst aandachtig en kritisch. Toch bleef, op de vraag naar hun grootste droom, het antwoord van de meesten: “Een job in de fabriek.“

Of het project de jongeren een beter zelfbeeld en meer kansen heeft gegeven, moet nog blijken. Een enkeling ontdekte talent om te acteren, filmen of fotograferen. Ook de film eindigt met een dubbele boodschap. “Met verraad“, zegt de Slowaak Mario. “Maar er zit toch ook een beetje liefde in.“

Op 28, 29 en 30 april worden de film en een documentaire over het project vertoond in Gent. Op www.lookagain.be staan de foto's, video's en radio-opnamen van de jongeren.

    • Elda Dorren