Alles in het teken van lezen

Het leesonderwijs op De Kameleon Oost was jarenlang onder de maat.

Maar een speciale methode voor leesbevordering hielp de school uit het slop.

Net buiten het klaslokaal van groep vijf leest de negenjarige Enzo een boek, comfortabel achterover liggend op een grote, rode poef. Hij was eerder dan de andere kinderen klaar met zijn klassikale werk, vertelt hij. Als beloning mocht hij een boek pakken en plaats nemen op het “leeskussen“, waarvan iedere klas van basisschool De Kameleon Oost in Den Bosch een exemplaar heeft.

Op veel scholen is het leesonderwijs onder de maat. Een kwart van de leerlingen, schrijft de Inspectie voor het Onderwijs in De staat van het onderwijs, verlaat de basisschool met een leesachterstand van twee jaar.

Ook op basisschool De Kameleon Oost ging het niet goed met het lezen. Maar nu zijn er verbeteringen doorgevoerd. Met spectaculaire resultaten: het gemiddelde advies voor het type voortgezet onderwijs liep in drie jaar op van praktijkschool naar havo.

Volgens Rini van Erp, “locatieleider' van De Kameleon Oost, is vooruitgang in het leesniveau de belangrijkste oorzaak van die stijging. Om het leesniveau te bevorderen, heeft de school alles in het teken van lezen gesteld. Boekenkasten staan in klaslokalen en op de gangen.

De Kameleon Oost is, volgens Van Erp, “een typische buurtschool“. De buurt in kwestie is de Graafsewijk, “een echte volkswijk, waar autochtonen en allochtonen door elkaar wonen“. Die verhouding wordt weerspiegeld door de leerlingenpopulatie, die zes jaar geleden na een fusie in het huidige gebouw terechtkwam.

In die begintijd constateerde de onderwijsinspectie een aantal jaren op rij dat het leesonderwijs op De Kameleon Oost “ondermaats“ was. De gemiddelde score op de Citotoets in 2003 was 520. “Dat is het niveau waarop je kinderen naar een praktijkschool stuurt“, zegt Judith van den Berg, juf van groep vijf. En niet alleen de leerlingen van groep acht presteerden onder de maat. Ook de na ieder schooljaar afgenomen tussentoetsen lieten een somber beeld zien.

Om het tij te keren, ging De Kameleon Oost deelnemen aan het Onderwijskansenplan, in 2000 door het ministerie van Onderwijs gelanceerd ter bestrijding van onderwijsachterstanden. Bovendien werd de school onderwerp van onderzoek door onderwijskundige Thoni Houtveen van de Universiteit Utrecht. Zij introduceerde het Flexit-project (flexibilisering van leerinhoud en leertijd), waarmee leesachterstanden worden bestreden.

Judith van den Berg werd, naast haar functie als onderwijzeres, aangesteld als coördinator leesbevordering. Taak: de woordenschat van leerlingen op alle niveaus structureel vergroten en kinderen plezier in het lezen geven. Van den Berg: “Tijd vrijmaken om te lezen is van het grootste belang. Tegenwoordig begint elke klas 's ochtends met lezen. Bovendien hebben we elke dag vrij lezen.“

De kinderboekenweek krijgt ruime aandacht op de school, er komen schrijvers op bezoek en bovenbouwkinderen lezen de onderbouw voor. Ook de inrichting van de school is veranderd. Door het hele schoolgebouw staan goed gevulde boekenkasten, zowel in als buiten de lokalen. “En de bibliotheek wordt telkens aangevuld met de nieuwste boeken“, zegt Van den Berg.

Ook de rol van de leerkrachten is veranderd, zoals Houtveens project voorschrijft. Al vanaf de kleuterklassen wordt aandacht besteed aan de woordenschat van kinderen. Op die manier, is de redenering, worden de voorwaarden geschapen om in groep drie eenvoudiger op het juiste niveau te leren lezen. Ieder kind met een leesachterstand krijgt persoonlijke aandacht en extra lestijd.

Het is niet toevallig dat het gewijzigde leesbeleid van de school vrijwel geheel conform de aanwijzingen van de onderwijsinspectie is. Ook de inspectie leunt zwaar op onderzoeken van onderwijskundige Thoni Houtveen. De veranderingen zijn, zegt Rini van Erp, “het beste dat ons kon overkomen“. De Citoscore van dit jaar was 539,2, ongeveer vier punten boven het landelijk gemiddelde.

Toch waren de verbeteringen niet onmiddellijk zichtbaar. Na één jaar was de Citoscore bijvoorbeeld slechts met 1,7 punt gestegen. Toen was het wel even lastig om het team gemotiveerd te houden, zegt Van Erp. “Je hebt er natuurlijk altijd sceptici tussen zitten. Maar toen de resultaten vanaf vorig jaar duidelijk zichtbaar werden, nam het enthousiasme toe.“ Judith van den Berg roemt de “gelijke aanpak“ die alle leerkrachten er momenteel op nahouden, waardoor leerlingen ieder jaar weten waar ze aan toe zijn.

Eén leerling van groep acht heeft dit jaar geen woord fout gespeld in de klassikale spellingtest. Een ander schreef onder meer “regenwout' en “metode'. Ondanks alle nieuwe methodes blijven sommige leerlingen zwakker dan gemiddeld presteren. Niettemin gaan er meer kinderen naar het vwo, zegt Van Erp. “En gezien het volkse karakter van deze wijk, waar bijna iedereen van generatie op generatie blijft wonen, komt dat het opleidingsniveau van de hele wijk ten goede.“

Lees De staat van het onderwijs op www.onderwijsinspectie.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

De infographic bij het artikel Alles in het teken van lezen (26 april, pagina 5) ging niet over leerlingen in groep 3 , zoals in de kop stond, maar over leerlingen in groep 8.