Verdonk mag niet opkijken naar Rutte

De kandidaten voor het VVD-lijsttrekkerschap debatteerden gisteren voor het eerst met elkaar. Aan het einde van avond in Heerhugowaard bleek Mark Rutte net wat meer steun van de zaal te hebben dan Rita Verdonk.

Op advies van haar campagneteam stond Rita Verdonk op een verhoging. Heerhugowaard:24.4.6 Debat kandidaat VVD-lijsttrekkers, Veenendaal ,Verdonk en Rutte. © foto-roel rozenburg Rozenburg, Roel

Midden in het debat met Mark Rutte en Jelleke Veenendaal, de andere kandidaat-lijsttrekkers voor de VVD, geeft Rita Verdonk opeens een gilletje, nauwelijks hoorbaar. Ze heeft een stap achteruit gedaan en de hak van haar rechterschoen is net achter de verhoging terechtgekomen waarop ze staat. Die verhoging, van zo'n tien centimeter, was een idee van haar campagneteam. Verdonk is kleiner dan Rutte en het maakt geen goede indruk, vinden haar adviseurs, als ze tijdens de debatten voor het lijsttrekkerschap naar hem op moet kijken.

Gisteravond debatteerden de drie kandidaat-lijsttrekkers voor het eerst met elkaar, in evenementenhal de Waerdse Tempel in Heerhugowaard. Ze stonden achter een katheder. Verdonk, minister van Vreemdelingenzaken, in het midden. Dat was óók een idee van haar adviseurs. Die willen dat zij “centraal staat“ en de organisatie van het debat had het goed gevonden. Staatssecretaris Rutte stond links van Verdonk, Tweede-Kamerlid Veenendaal rechts.

De bijeenkomst zou gaan over jeugdzorg (dat wilde Veenendaal), economie (een idee van Rutte) en “ondernemend Nederland' (Verdonks favoriete thema). Maar er was ook een ander onderwerp. In De Telegraaf van afgelopen zaterdag had Rutte over Verdonk gezegd dat ze geen ideeën heeft en leiderschap mist. Verdonk zei: “Weet u wat ík nou goed leiderschap vind? Dat iemand uitgaat van zijn eigen kracht en het niet nodig vindt om te schoppen en slaan.“ De zaal vond het prachtig.

Verdonk praatte met een lage stem - dat maakt een ontspannen indruk en het klinkt prettig, vindt haar campagneteam. Rutte praatte snel. Hij had veel te vertellen, want wat hem betreft moet tijdens de debatten vooral duidelijk worden hoeveel kennis hij heeft over veel verschillende onderwerpen. De VVD-leden luisterden met aandacht naar zijn verhaal over werkgelegenheid en globalisering. Maar hun applaus was voor Verdonk, die ertussen kwam en zei: “We hebben ook nog 40.000 werklozen die niet aan het werk willen.“

Verdonk had het over “de pamper-mentaliteit“ in Nederland en ondernemers die “de ruggengraat“ zijn van Nederland. Ze kwam met ideeën die ze al eerder noemde: werkgevers moesten hun medewerkers 250 euro belastingvrij kunnen schenken, het toptarief van de belastingen zou omlaag moeten gaan van 52 procent naar 48 procent. “Weet u hoeveel dat kost?“ vroeg de gespreksleider aan haar. Rutte gaf meteen het antwoord: 632 miljoen euro. Verdonk zei dat ze geen zin had om het over “kwartjes en dubbeltjes“ te hebben.

Een opvallende uitkomst van de avond was dat Verdonk toch vindt dat het bijzonder onderwijs moet blijven bestaan - eerder had ze gezegd dat ze daar tegen was, omdat ze vindt dat islamitische scholen de integratie van allochtonen belemmeren. Rutte zei over haar veranderde mening: “Dat verbaast mij zéér.“ Verdonk reageerde met: “En ik had begrepen dat jij tegen samenwerking met de PvdA was.“ Ze vond dat ze nu pas voor het eerst had gehoord dat hij die samenwerking niet uitsloot.

Verdonk noemde Rutte “jij“ en “Mark“. Rutte zei ook “jij“ en “Rita“, maar als het spannend werd, was ze opeens “u“ en “mevrouw Verdonk“. Bijvoorbeeld toen het ging over de hypotheekrenteaftrek. Rutte vindt dat die niet mag worden afgeschaft. Verdonk was daar minder duidelijk over. Ze vond dat “het principe“ ervan zou moeten blijven bestaan. Rutte zei na afloop dat hij daarmee een mooi onderwerp had voor de volgende debatten - er komen er nog vijf met alle drie de kandidaten. Verdonk, zei Rutte, had de leden nog iets uit te leggen.

Verdonk zelf vond dat onzin. Na het debat zei ze: “Ik heb duidelijk gezegd dat het principe blijft bestaan. Maar we moeten kijken naar het belastingstelsel en naar de manier waarop we het nu hebben georganiseerd. Je moet mensen duidelijk maken wat er aan de hand is: door Europa worden we ertoe veroordeeld de hypotheekrenteaftrek af te schaffen.“

Uit een peiling aan het eind van de avond bleek dat Rutte net wat meer steun had van de zaal dan Verdonk - en maar twee mensen waren voor Veenendaal. Clemens Fischer, een fruitteler uit Zwaagdijk, zei dat hij van plan was om op Rutte te stemmen, omdat die volgens hem meer “capaciteiten“ heeft dan Verdonk. “Maar ik twijfel. Rita is rechttoe, rechtaan.“

Een andere boer uit de omgeving had eerder die avond geroepen: “Rita for president.“ Dat was nadat Verdonk had gezegd: “Die tomaten en komkommers van u moeten natuurlijk geplukt worden. Ik las laatst in de krant over 40.000 jongeren die er niet aan toe zijn om te werken.“ Ze kan het mooi zeggen, vindt Clemens Fischer. “Mijn boerenverstand zegt: Verdonk.“

    • Petra de Koning