Koning Gyanendra buigt het hoofd

De Nepalese koning heeft gisteren met de rug tegen de muur het herstel van de democratie aangekondigd. Nu moeten de oppositiepartijen de maoïstische rebellen weten te betrekken bij het democratiseringsproces.

De voor vandaag georganiseerde massale demonstratie in Kathmandu ging na Gyanendra's toezegging vooral om snelle verkiezingen. Foto Reuters Pro-democracy activists shout for general elections, the morning after King Gyanendra announced that he would reinstate the dissolved parliament, in Nepal's capital Kathmandu April 25, 2006. Former prime minister Girija Prasad Koirala will head a new government in Nepal after embattled monarch King Gyanendra restored the country's parliament, a member of the seven-party alliance said on Tuesday. REUTERS/Adrees Latif REUTERS

“Dit is een overwinning van het volk! Lang leve de democratie!“, klonk gisteravond onverwacht in de straten van de Nepalese hoofdstad Kathmandu. De Nepalezen waren de straat opgegaan nadat een gespannen en vermoeid uitziende koning Gyanendra, na bijna drie weken van protesten en stakingen tegen zijn autoritaire bewind, in een toespraak op de staatszender had toegezegd het parlement weer bijeen te laten komen.

Vier jaar lang is het Nepalese parlement buiten dienst geweest , maar met ingang van aanstaande vrijdag moet het weer gaan functioneren. Met zijn belofte geeft Gyanendra toe aan een van de belangrijkste eisen van de alliantie van de zeven belangrijkste politieke partijen, die op 6 april de aftrap gaf voor een landelijke campagne van demonstraties tegen de hindoevorst. Bijna drie weken lang negeerden de Nepalezen de uitgaansverboden en gingen zij in steeds grotere aantallen de straat op in Kathmandu en andere plaatsen.

De oppositiepartijen hebben het voorstel van de koning vanmorgen geaccepteerd. Zij maakten tegelijkertijd bekend dat er een interim-regering zal worden gevormd onder leiding van de tachtiger Girija Prasad Koirala, een ex-premier en leider van de grootste oppositiepartij, Nepali Congress.

Koning Gyanendra greep veertien maanden geleden de macht, nadat hij de regering had ontslagen. De Nepalese politiek was er volgens hem niet in geslaagd een oplossing te vinden voor het inmiddels tien jaar durende conflict met de maoïstische rebellen in Nepal. De maoïsten streven naar een communistische staat en afschaffing van de monarchie. Grote delen van het Nepalese platteland zijn in hun greep. Sinds Gyanendra's “koninklijke staatsgreep' is het conflict alleen maar verergerd, tot grote boosheid van de Nepalese bevolking.

Het parlement zal daarom eerst in gesprek moeten treden met de maoïsten, zo liet Ram Chandra Paudel, zegsman van Nepali Congress, vanmorgen weten. Er moet volgens hem een resolutie worden aangenomen waarin is vastgelegd dat de maoïstische rebellen bij het democratiseringsproces worden betrokken. Ook de maoïsten hadden zich aangesloten bij de landelijke demonstraties van de afgelopen weken.

Daarnaast moet het parlement, zo zei Paudel, zo snel mogelijk verkiezingen aankondigen van een assemblee van afgevaardigden. Dat college zal zich bezig moeten houden met een herziening van de grondwet van Nepal. Daarbij zal in het bijzonder de rol van het koningshuis onder de loep worden genomen.

De Verenigde Staten, die het voorstel van de koning hebben verwelkomd, zeiden tevens dat de koning in de toekomst rekening moet houden met een meer ceremoniële rol. Op dit moment heeft de koning de macht om een regering te ontslaan, het parlement te ontbinden en zelfs een noodtoestand af te kondigen.

Maar de afgelopen weken heeft de Nepalese bevolking steeds harder geroepen om een republiek, om het vertrek van de koning. Zij ging daarmee verder dan de oppositiepartijen, die aanvankelijk hadden ingezet op een ceremoniële functie voor het koningshuis. Het sentiment onder de Nepalezen sluit naadloos aan bij de doelstelling van de maoïsten: het afschaffen van de monarchie. Als gevolg van het snoeiharde optreden van politie en militairen tijdens de protesten van de afgelopen weken - er vielen veertien doden en honderden gewonden - is de populariteit van de koning beneden het nulpunt gedaald.

In een reactie vanmiddag verklaarden de maoïsten het voorstel van de koning onacceptabel te vinden en teleurgesteld te zijn in de houding van de zeven oppositiepartijen. In een verklaring zei maoïsten-leider Prachanda dat de koning de belangrijkste eis, directe onvoorwaardelijke verkiezingen van een college dat de grondwet moet herzien, volledig heeft genegeerd in zijn voorstel. Hij was eveneens teleurgesteld dat de politieke partijen in Kathmandu geen overleg hadden gevoerd met de maoïsten over de aankondiging van Gyanendra.

In november vorig jaar hadden de zeven oppositiepartijen met de maoïsten in New Delhi nog een akkoord gesloten. Daarin was vastgelegd dat ze wilden samenwerken om een einde te maken aan de heerschappij van koning Gyanendra. Bovendien hadden de maoïsten zich bereid getoond hun geweld te stoppen en langs politieke weg verder te strijden voor een communistische staat.

De 52-jarige Prachanda riep daarom vanmiddag het Nepalese volk op om verder te gaan met de betogingen. Hij kondigde nieuwe wegblokkades en landelijke demonstraties aan. Pas als hun eisen worden ingewilligd, zullen de maoïsten hun verzet staken, zo luidde zijn boodschap.

En daarin ligt de echte uitdaging voor de Nepalese politici. Sinds 1996 is het hun niet gelukt de maoïsten aan de onderhandelingstafel te krijgen. Nu is de tijd aangebroken dat zij moeten laten zien dat zij het land echt kunnen besturen. Want straks kunnen zij zich niet meer verschuilen achter het autocratische optreden van een eigenzinnige koning.

    • Philip de Wit