Kerken voor de rechter om naam

De fusiekerk PKN eist dat de Hersteld Nederlandse Hervormde Kerk haar naam verandert. Maar deze voelt daar niets voor. Gisteren stonden de twee kerken voor de rechter in Arnhem.

Twee jaren geleden zaten de mannenbroeders nog in één kerkbank, maar van het broederlijke gevoel was gisteren weinig meer over. In de mudvolle Arnhemse rechtszaal was de spanning voelbaar. De zwarte pakken van de hersteld hervormden contrasteerden scherp met de lichtere kostuums en combinaties van de PKN'ers. Er ging weliswaar nog een rol King-pepermunt door de rij, maar dat was het enige dat PKN'ers en hersteld hervormden nog gemeen leken te hebben.

Inzet van het kort geding gistermiddag was de naam die de hersteld hervormden momenteel voeren. Zij gingen in mei 2004 niet over naar de PKN, de fusie van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch Lutherse Kerk. Ze vonden de nieuwe kerk “te pluralistisch'. De achtergebleven hervormden voeren nu, tot ongenoegen van de PKN, de naam Hersteld Nederlandse Hervormde Kerk, waarmee zij tot uitdrukking willen brengen dat zij de eigenlijke voortzetting zijn van de oude Nederlandse Hervormde Kerk.

“Deze zaak is betrekkelijk eenvoudig“, begon PKN-advocaat J.C.H. van Manen zijn pleidooi. In 2004 waren de hersteld hervormden aanvankelijk van plan de omstreden naam te gaan voeren. Toen dat tot een kort geding dreigde te leiden, gingen de scriba's (secretarissen) van de twee kerken, ds. Bas Plaisier van de PKN en ds. Rein van Kooten van de hersteld hervormden, met elkaar in conclaaf. Zij kwamen overeen dat de zelfstandig gebleven hervormden voortaan de naam Hersteld Hervormde Kerk zouden voeren, zonder het predikaat “Nederlands'. Anderhalf jaar lang hebben de hersteld hervormden toen deze naam gebruikt, aldus Van Manen, tot de hersteld hervormde synode in januari 2006 besloot het predikaat “Nederlands' weer toe te voegen aan de naam. “Dit geschil kan heel eenvoudig worden opgelost als de Hersteld Hervormde Kerk één woord, te weten “Nederlandse', in haar naam en in de naam van de gemeenten schrapt, zoals de overeenkomst haar voorschrijft.“

Maar zo eenvoudig ligt de zaak voor de hersteld hervormden allerminst. Advocaat W.H. van Baren gaf een uitvoerige uiteenzetting van de manier waarop de PKN sinds de fusie met de hersteld hervormden is omgegaan. “In een groot aantal gemeenten heeft de PKN naar aanleiding van de fusie alle bezittingen van de (voorheen ongedeelde) Hervormde gemeente opgeëist. Zij doet dit zelfs in gemeenten waar de overgrote meerderheid van de gemeenteleden voor de Herstelden hebben gekozen.“ De sfeer tussen de twee kerken is daardoor zo bedorven dat de hersteld hervormde synode de door de scriba's bereikte overeenkomst uiteindelijk heeft afgewezen.

De verschillen zitten wel diep, verzuchtte rechter G. Noordraven halverwege de zitting. Maar hij zei de indruk te hebben dat de twee partijen voor de naamskwestie wel een oplossing zouden vinden, als de andere geschillen, over de kerkelijke goederen, maar op een bevredigende manier zouden worden opgelost. “Is dit de juiste weg om van mij in deze zaak een uitspraak te vragen, terwijl de eigenlijke conflicten op een heel ander terrein liggen“, vroeg hij de partijen. Maar voor enige vorm van bemiddeling bleek geen ruimte.

Advocaat Van Baren onthulde dat aan de door Plaisier en Van Kooten in 2004 bereikte overeenstemming later door de PKN de zin was toegevoegd, dat de synode van de hersteld hervormden had ingestemd met de afspraken over de naam. Aangezien Van Kooten de met Plaisier bereikte overeenstemming inderhaast tekende en niet meer had nagelezen, was hem die extra zin ontgaan. “De PKN meende kennelijk op deze wijze alsnog haar gelijk te moeten halen“, aldus Van Baren, die na afloop verklaarde het woord “misleiding' niet in de mond te hebben willen nemen. “Maar de boodschap was duidelijk.“

Van de kant van de PKN werd deze voorstelling ongeloofwaardig genoemd, omdat de aanvankelijk bereikte overeenstemming lange tijd op de site van de Hersteld Hervormde Kerk had gestaan, inclusief de passage.

Op kritiek van de hersteld hervormden, dat zij wel door de PKN worden aangepakt, maar dat genootschappen die zich Gereformeerde Kerken in Nederland noemen, vrijuit gaan, liet de PKN weten dat ook deze kerken een aanschrijven van de PKN kunnen verwachten. De rechter doet uiterlijk 15 mei uitspraak.

    • Herman Amelink