Gazprom wil op Nederlands fornuis

Het Russische staatsbedrijf Gazprom wil wellicht energiebedrijven in Nederland overnemen. Is dat erg? Minister Brinkhorst wijst de plannen niet af. Anderen twijfelen.

Lassers werken in Tikhvin, in het noorden van Rusland, aan de Noord-Europese Gaspijpleiding NEGP. De gasleiding staat centraal in de plannen van het Russische staatsbedrijf Gazprom om gebruik te maken van de liberaliseringsgolf die nu op verschillende Europese energiemarkten gaande is. Foto AFP Two workers weld the North European Gas pipeline (NEGP) near the town of Tikhvin in the Leningrad region, 04 February 2006. Russia plans to finish building the first section of a pipeline to take natural gas direct to Europe across the Baltic Sea floor in June, Ria-novosti news agency reported. Construction under the 4.7-billion euro project, which is managed by Russian energy giant Gazprom, began last year. The pipeline, which is to include two parallel legs measuring 750 miles each, will connect the Baltic seashore near the Russian city of Vyborg with the Greifswald region on the German coast. AFP PHOTO / SERGEY KULIKOV AFP

Het Russische staatsbedrijf Gazprom heeft zijn oog op Nederland laten vallen. Het concern, dat over de grootste gasvoorraden ter wereld beschikt, wil wellicht een energiebedrijf à la Nuon of Essent overnemen. Het denkt er verder over om hier ondergrondse opslagplaatsen voor gas aan te leggen, en het wil meer van zijn gas hier naartoe laten stromen.

Moet Nederland bang zijn voor een Russische invasie? Worden de prijzen voor gas en stroom nóg hoger als Gazprom hier de markt betreedt? Is het bedrijf wel een betrouwbare leverancier - begin dit jaar schudde Gazprom Europa nog wakker door de gaskraan een dag lang dicht te draaien.

Minister Brinkhorst van Economische Zaken staat niet negatief tegenover de plannen van Gazprom, liet hij eerder deze week weten. Zolang het bedrijf geen monopoliepositie krijgt. “De minister wil dit stap voor stap ontwikkelen“, zegt zijn woordvoerder.

Nederland en Rusland hebben allebei iets wat de ander graag wil. Rusland, lees Gazprom, heeft gas. En alhoewel Nederland daar nu ook nog veel van bezit, raken de voorraden in het grote Slochterenveld en de kleinere velden binnen een kwart eeuw uitgeput. Op termijn is Rusland een voor de hand liggende gasleverancier. Of we dat nu graag willen, of niet.

Nederland op zijn beurt heeft een goede infrastructuur van gasleidingen en een strategische positie in Noordwest-Europa. Het wil die positie verder uitbouwen om een centraal punt te worden voor de ontvangst, opslag en doorvoer van gas. Aantrekkelijk voor Rusland, dat de markt in Noordwest-Europa graag wil bedienen. Zeker nu de gasprijzen zo hoog zijn. Om maximaal te profiteren van de marges op gas wil Gazprom zijn product niet alleen aan handelaren verkopen, maar wil het zijn gas helemaal tot aan de voordeur van de vele, goedbetalende klanten brengen. Dat kan nu ook, doordat de energiemarkt in Europa wordt geliberaliseerd. Met die posities in het achterhoofd spelen Nederland en Rusland nu een onderhandelingsspel.

Centraal staat de gasleiding die Rusland via de Baltische Zee naar Noord-Duitsland gaat aanleggen, de Northern European Gas Pipeline (NEGP). Het project kost bijna 6 miljard dollar (4,8 miljard euro) en moet in 2010 klaar zijn. Rusland wil die leiding doortrekken naar Groot-Brittannië, een grote verbruiker van gas. Gazprom heeft al laten weten de overname van Engelands grootste gasleverancier Centrica te overwegen. Mocht de overname doorgaan - waartegen veel Britten bezwaar hebben - dan betreedt Gazprom ook de Nederlandse markt, want vorig jaar heeft Centrica het Nederlandse energiebedrijf Oxxio gekocht.

Het doortrekken van de NEGP naar Groot-Brittannië kan theoretisch via Nederland of Denemarken. De eerste optie is voor de Russen het aantrekkelijkst. Het is de kortste weg, Nederland is een relatief goedkoop land wat betreft gastransport en verder wordt er tussen Nederland en Groot-Brittannië al een pijpleiding aangelegd, tussen Balgzand en Bacton. Dat doet Gasunie Transport Services, samen met het Belgische Fluxys en het Duitse Eon Ruhrgas.

Dat laatste bedrijf, Eon Ruhrgas, speelt ook een belangrijke rol in de NEGP. Het bezit 24,5 procent van de aandelen in dit project. Gazprom bezit 51 procent, en het Duitse Wintershall - een dochter van chemieconcern Basf - heeft ook 24,5 procent. De partijen hebben aangegeven dat er ruimte is voor een vierde speler, en Gasunie is een potentiële kandidaat. Eon Ruhrgas en Wintershall zouden dan een deel van hun belang afstaan. Over de status van de onderhandelingen wil Gasunie niks kwijt. Woordvoerder Sergej Koeprianov van Gazprom zegt: “Uiteraard is Gazprom zeer geïnteresseerd in de energiemarkt van Nederland. Maar officieel hebben we nu geen plannen die we met de pers kunnen delen.“

Moet Nederland bang zijn voor een te grote afhankelijkheid van Russisch gas? De handelstak van Gasunie (Gasunie Trade and Supply) heeft sinds 2000 een contract met Gazprom, dat voorziet in de aanvoer van jaarlijks 4 miljard kubieke meter gas, tot 2020. Dat is circa 10 procent van het totale volume dat Gasunie Trade and Supply - dat driekwart van het Nederlandse gas levert - verhandelt. Stel dat Gasunie Trade and Supply zijn gas voor maximaal 20 procent uit Rusland wil halen, dan kan het huidige volume nog verdubbelen.

Moet Nederland bang zijn dat Gazprom hier bijvoorbeeld Nuon of Essent overneemt? Als de splitsingswet van minister Brinkhorst doorgaat - waarbij energiebedrijven worden opgedeeld in een transporttak en een productie- en leveringstak - kan Gazprom nooit meer dan 49 procent van een transportnet in handen krijgen. Dat Gazprom hoge prijzen gaat vragen voor gas en stroom lijkt uitgesloten - klanten zouden snel overstappen op een andere leverancier. Dat er een buitenlandse partij de Nederlandse markt betreedt, is ook niet vreemd. De helft van de grote elektriciteitscentrales hier is al in handen van buitenlandse partijen - voornamelijk het Duitse Eon en het Belgische Electrabel.

De vraag is of de huidige aandeelhouders van de energiebedrijven - provincies en gemeenten - hun aandelen willen verkopen aan Gazprom. De provincie Friesland laat via gedeputeerde J. Ploeg in ieder geval weten te aarzelen om het belang van 13 procent in Nuon aan het Russische bedrijf te verkopen. “We hebben twijfels of dat wel verstandig is.“

    • Marcel aan de Brugh