Een nieuwe premier om het geweld te beëindigen

De VS zijn blij met het nieuwe leiderschap in Irak.

Maar de beoogde premier is geen vriend van Washington.

De komende premier Jawad al-Maliki (links) en de vertrekkende, Ibrahimal-Jafaari, maakten afgelopen zaterdag de politieke doorbraak in Irak gezamenlijk bekend. Foto AP New prime ministerial candidate Jawad al-Maliki, left , appears with outgoing prime minister Ibrahim al-Jaafari, right, at a news conference Saturday April 22, 2006 in Baghdad, Iraq. A breakthrough in months of political deadlock cleared the way Saturday for Iraq's parliament to launch the process of putting together a new government aimed at pulling the country out of its sectarian strife.(AP Photo/Mohammed Hato) Associated Press

De Amerikaanse regering heeft enthousiast gereageerd op de totstandkoming van een nieuw leiderschap in Irak. Het Iraakse parlement bevestigde zaterdag president Jalal Talabani in zijn ambt, met een nieuwe shi'itische en een nieuwe sunnitische vice-president. Het presidentschap benoemde vervolgens de shi'itische kandidaat Jawad al-Maliki als premier. Die heeft nu dertig dagen de tijd om een regering van nationale eenheid te vormen die het sunnitisch-shi'itisch geweld een halt gaat toeroepen. President Bush sprak van een “historisch succes“ dat “Amerika veiliger zal maken“, “een belangrijke mijlpaal“ op Iraks weg naar democratie die “compromis en consensus vertegenwoordigt“.

Het is een opmerkelijk positieve reactie. Niet alleen omdat het nieuwe leiderschap het resultaat is van viereneenhalve maand bitter geruzie tussen de leiders van de shi'ieten, Koerden en sunnieten, Iraks dominante gemeenschappen, dat niet veel goeds voor de toekomst belooft. Ook omdat de nieuwe premier, in principe de machtigste man in Irak, niet bekendstaat als vriend van Washington, noch van de sunnieten; eerder als krachtig voorvechter van de belangen van de shi'itische meerderheid.

Maliki (56) is na huidig premier Ibrahim Jaafari, wiens aanblijven door de andere gemeenschappen én de VS werd geblokkeerd, tweede man van de fundamentalistische Dawapartij. Dit is een van de belangrijkste partijen van de Verenigde Iraakse Alliantie, het shi'itische blok dat 128 van de 275 parlementszetels bezet. Net als Jaafari woonde hij vele jaren als balling in Iran. Maar in tegenstelling tot zijn voorganger en de meeste andere ballingen was hij tegen de Amerikaans-Britse militaire interventie in zijn land. Niet omdat hij Saddam wilde beschermen, zei hij in december 2002, maar wegens de repercussies voor het Iraakse volk.

Nadat Saddam in 2003 ten val was gebracht, werkte Maliki wel met het nieuwe, door de VS gesteunde regime mee. Maar over het Amerikaanse optreden in Irak nam hij geen blad voor de mond. In maart beschuldigde hij de Amerikanen nog van een “afschuwelijke misdaad“ na een aanval op een moskee van de radicale shi'itische geestelijke Muqtada Sadr (16 doden).

Waarom de sunnieten met Maliki's kandidatuur hebben ingestemd, is niet duidelijk. Als prominent lid van de deba'athificatiecommissie, die in 2003-2004 de overheid moest zuiveren van aanhangers van Saddams Ba'athpartij, maakte hij in die gemeenschap weinig vrienden. Voornamelijk sunnieten werden daar immers het slachtoffer van; in sunnitische kringen werd van “desunnificatie“ gesproken. Verder speelde hij een belangrijke rol bij de totstandkoming van de grondwet, die zeer tegen de zin van de sunnieten in federalisering van Irak voorziet. Koerden en shi'ieten kunnen zich straks terugtrekken in hun eigen olierijke autonomieën in het noorden en zuiden, vrezen de sunnieten, terwijl zij zelf gemarginaliseerd in het grondstofarme midden achterblijven.

Een van de belangrijkste eisen die de sunnieten dan ook hebben gesteld is ingrijpende wijziging van de grondwet. Met steun van de Amerikaanse ambassadeur, Zalmay Khalilzad, die de sunnieten in de regering wil om de sunnitische rebellie de wind uit de zeilen te nemen. Van Maliki hebben ze echter niets te verwachten. “De dagen van gecentraliseerd bewind zijn voorbij“, zei hij onlangs in The Guardian. En bovendien: “Democratie betekent het aanvaarden van de opinie van de meerderheid. De sunnieten moeten daarmee rekening houden.“

Het urgentste probleem is echter de kwestie van de shi'itische partijmilities, die onder Jaafari nagenoeg de vrije hand kregen en door sunnieten van massa-liquidaties worden beschuldigd. Maliki zei zaterdag de milities met de strijdkrachten te willen fuseren. Dat komt min of meer neer op bevestiging van de huidige situatie, waarin het leger grotendeels uit shi'ieten en Koerden bestaat, en de politie door de milities is overgenomen. De sunnieten wantrouwen het leger, en vrezen de politie. Van nationale eenheid zal zo geen sprake zijn.

    • Carolien Roelants