Tragedie op trommels

Een Griekse tragedie die als een popconcert wordt uitgevoerd. Zo brengt theatergroep de Veenfabriek Smekelingen, een zwaar stuk van Euripides met de lichtheid van een spontane performance, in een speeltuin vol drumstellen. Na de Nederlandse tournee gaat de groep in juli naar het belangrijke Griekse festival van Epidauros.

Smekelingen gaat over lijken. Bij een oorlog tegen Thebe zijn de zeven aanvoerders uit Argos gesneuveld. In strijd met het oorlogsrecht weigeren de overwinnaars de lichamen uit te leveren. De nabestaanden roepen de hulp in van Athene. Maar de Atheense koning vindt verontwaardiging geen goede basis voor militaire interventie. Er moet ook politiek wat te winnen zijn.

Olijk uitgedoste muzikanten pendelen heen en weer tussen de instrumenten: ook koper zit daarbij, voor de toeterpartijen, en besnaard hout, voor gitaargetokkel. De informele sfeer wordt versterkt doordat de musici ook vaak acteren, en de acteurs achter het slagwerk te vinden zijn. Iedereen lijkt zich op z'n gemak te voelen in deze multi-theatrale jungle.

Al die losheid zou je haast doen vergeten dat Smekelingen een ambitieuze onderneming is. Geen enkele andere regisseur in Nederland waagde zich eerder aan het meer dan 2400 jaar oude drama, dat stijver en ontoegankelijker is dan ander werk van Euripides. Koek maakt het zichzelf nog wat moeilijker door met een Griekse co-regisseur, Michael Marmarinos, en met Hollandse plus Griekse acteurs te werken. Spelers van het Theseum Ensemble zingen in hun eigen taal door de Nederlandse teksten heen; ze neuriën, roepen en fluisteren. Sommige rollen worden door zowel een Griekse als een Nederlandse actrice gespeeld, in verschillende talen maar identiek gekleed.

Verbazingwekkend dat dit zootje ongeregeld, dat tussendoor ook nog eens malle dansjes opvoert, toch goed te volgen is. De tekst klinkt mooi, de timing klopt, de spanning houdt tot bijna aan het eind van de drie uur durende voorstelling aan.

Echte ontroering brengt zulk theater niet teweeg. Wat telt, net als bij Hollandia waar Paul Koek vandaan komt, is de stijl, de vorm, de vindingrijkheid, de artistieke moed. Want een acteur moet wel lef hebben om met zijn stem zo extreem de hoogte en de laagte in te schieten, op het ritme van de drums of juist er tegenin. Zelfs de smekende moeders uiten hun wanhoop in gestileerde kreten. Joep van der Geest speelt de Atheense koning Theseus als een gladde redenaar. Met zijn achterover gekamde haar en louche snorretje boezemt hij weinig vertrouwen in. Maar ook de koning van Argos, Adrastos, wekt antipathie en tegelijk begrip. Aus Greidanus jr. maakt van diens smeekbede valse, doortrapte poëzie.

Dit pantheon van dubieuze figuren laat een wrange smaak achter. Koek zaait twijfel over de onberispelijkheid van democratie en recht zonder de beginselen onderuit te halen. Zo extreem als de vorm is, zo gematigd is de inhoud. Toch horen ze bij elkaar, Koeks originele ironie zit in allebei.

Voorstelling: Smekelingen van Euripides, door de VeenFabriek en het Theseum Ensemble. Gezien: 21/4 Leidse Schouwburg. Tournee t/m 20/5. Inl: 071-3318053 en www.veenfabriek.nl.
    • Anneriek de Jong