'Smekelingen' gaat over lijken

De Veenfabriek maakt van een Griekse tragedie een luchtig popconcert.

Maar 'Smekelingen' zaait ook twijfel over democratie en onberispelijk geacht recht.

Foto Jochem Jurgens Smekelingen door de VeenFabriek. Tournee t/m 20 mei. Inl: 071-3318053 en www.veenfabriek.nl. **** Jurgens, Jochem

Een Griekse tragedie die als een popconcert wordt uitgevoerd. Zo brengt theatergroep de Veenfabriek Smekelingen, een zwaar stuk van Euripides met de lichtheid van een spontane performance, in een speeltuin vol drumstellen. Na de tournee hier gaat de groep in juli naar het belangrijke Griekse festival van Epidauros.

Olijk uitgedoste muzikanten pendelen heen en weer tussen de instrumenten: ook koper zit daarbij, voor de toeterpartijen, en besnaard hout, voor gitaargetokkel. De informele sfeer wordt versterkt doordat de musici ook vaak acteren en de acteurs op hun beurt dikwijls achter het slagwerk te vinden zijn. Iedereen lijkt zich volkomen op z'n gemak te voelen in deze multitheatrale jungle.

Al die losheid zou je haast doen vergeten dat Smekelingen een ambitieuze onderneming is. Geen enkele andere regisseur in Nederland waagde zich eerder aan het meer dan 2400 jaar oude drama, dat stijver en ontoegankelijker is dan we van Euripides gewend zijn.

Koek maakt het zichzelf nog wat moeilijker door met een Griekse co-regisseur, Michael Marmarinos, en met Hollandse plus Griekse acteurs te werken. Spelers van het Theseum Ensemble uit Hellas zingen in hun eigen taal door de Nederlandse teksten heen; ze neurieën, roepen en fluisteren. Sommige rollen worden door zowel een Griekse als een Nederlandse actrice gespeeld, in verschillende talen maar identiek gekleed.

Verbazingwekkend dat dit zootje ongeregeld, dat tussendoor ook nog eens malle dansjes opvoert, toch goed te volgen is. De tekst klinkt mooi, de timing klopt, de spanning houdt tot bijna aan het eind van de drie uur durende voorstelling aan.

Joep van der Geest speelt de Atheense koning Theseus als een gladde redenaar. Met zijn achterover gekamde haar en louche snorretje boezemt hij weinig vertrouwen in. Maar een karikatuur is deze held zeker niet, daarvoor snap je zijn overwegingen te goed. Ook de koning van Argos, Adrastos, wekt antipathie en tegelijk begrip. Dat hij met Theseus' moeder (Yonina Spijker plus een Griekse actrice) al een deal heeft gesloten blijkt uit de manier waarop hij opkomt: kruipend, vanonder haar rokken vandaan. Aus Greidanus Jr. maakt van Adrastos' smeekbede valse poëzie, deerniswekkend en toch doortrapt.

Echte ontroering brengt zulk theater niet teweeg. Wat telt, net als bij Hollandia waar Paul Koek vandaan komt ' is de stijl, de vorm, de vindingrijkheid, de artistieke moed. Want een acteur moet wel lef hebben om met zijn stem zo extreem de hoogte en de laagte in te schieten, op het ritme van de drums of juist er tegenin. Zelfs de smekende moeders houden afstand tot hun rol: hun wanhoop uit zich in gestileerde kreten. En Henriëtte Koch als de aanvoerster van de moeders is vooral een trótse vrouw, een vrouw van stand die gewend is haar zin te krijgen.

Dit pantheon van dubieuze personages laat een wrange smaak achter. Koek zaait twijfel over de onberispelijkheid van democratie en recht zonder die beginselen onderuit te halen. Zo extreem als de vorm is, zo gematigd is de inhoud. En toch passen vorm en inhoud bij elkaar, want Koeks originele ironie zit in allebei.

Smekelingen door de VeenFabriek. Tournee t/m 20 mei. Inl: 071-3318053 en www.veenfabriek.nl. ****
    • Anneriek de Jong