Prins Bernhard als charmante klootzak

Met 'Juliana' maakt Ger Thijs een liefdesdrama voor drie personen.

Prins Bernhard en Greet Hofmans vechten om de liefde van koningin Juliana.

Jaap Spijkers als prins Bernhard en Renée Soutendijk als koningin Juliana. Foto Joris van Bennekom Bennekom, Joris van

Wat is ze klein, wat is ze slank, wat is ze jong! is wat je denkt als Renée Soutendijk voor het eerst over het podium loopt. Zij speelt de hoofdrol in het toneelstuk Juliana, maar zij lijkt in niets op de oude koningin. Goed, ze heeft een lichtblauw fifties mantelpakje aan, en een oranje vorstinnenpruik op. Maar verder oogt ze als een kordate meisjesachtige vrouw. Terwijl de echte Juliana toch in de herinnering voortleeft als een plomp moeke.

Haar tegenspelers Jaap Spijkers, als prins Bernhard, en Marisa van Eyle, als vriendin Greet Hofmans, zijn juist nogal lang. Als David staat deze Juliana tussen twee Goliaths die om haar liefde vechten. Tevergeefs probeert zij haar vrijheid te behouden. Schrijver Ger Thijs: 'In mijn hoofd krijgt Juliana steeds meer de trekken van Renée Soutendijk, sterk en kwetsbaar, de good girl die ook iets wanhopigs heeft.' Zijn toneelstuk gaat op 30 april in Amsterdam in première.

Over haar moeder en dochter zijn al enkele drama's geschreven, maar koningin Juliana (1909-2004) was tot nu toe nog niet zelf het middelpunt van een toneelstuk. Terwijl zij toch voor de zwaarste crisis in de geschiedenis van de monarchie heeft gezorgd, die is geknipt voor een film of toneelstuk: De Greet Hofmans Affaire van 1956.

In Juliana treffen de hoofdrolspelers van die affaire elkaar in het hiernamaals, in een wachtkamer tussen Hemel en Hel. Omdat zijn vrouw zo van toneelspelen houdt, en nog een rekening heeft openstaan, wordt Bernhard gedwongen de hele affaire nog eens over te spelen. Thijs: 'Deze vorm geeft me meer vrijheid om de personages commentaar te laten geven en ze sprongen in de tijd te laten maken. Toen ik mijn eerste versie schreef, leefde de prins nog. Toen had ik van het stuk een koortsdroom van de prins gemaakt, hij droomde dat hij dood was. Maar in december deed hij ons het plezier om daadwerkelijk te sterven. Nu speelt het zich af op de avond na zijn dood.'

Het toneelstuk draait om de onbeantwoorde liefde. Juliana houdt van Bernhard, maar Bernhard zegt ijskoud: 'Ik zit hier om de centen, om de auto's en de vliegtuigen. Niet om jou.' Hofmans houdt van Juliana, maar Juliana niet van haar. Althans, niet op die manier. En Bernhard is jaloers op de innige relatie van Juliana met Hofmans. Terwijl Juliana de Derde Weg insloeg, bleef Bernhard zijn derde been volgen. Want hoewel de echte Bernhard benadrukte dat zijn vrouw heel ruimdenkend was over zijn minnaressen en buitenechtelijke kinderen, in dit stuk is dit wel degelijk een belangrijk onderdeel van de crisis.

In een ruzie onthult Bernhard dat hun romantische eerste ontmoeting in de jaren dertig tijdens de wintersport, geen toeval was. Dat de hofhouding deze zorgvuldig had gepland: 'Ze wil romantiek, zeiden ze. Nou dan krijgt ze romantiek. Wat geef je een prinses die dwarsligt? Juist geen prins op een wit paard. Een wat haveloze bon vivant die - dat dan weer wel - haar zwellende enkeltje in de hand neemt als de prins van Sneeuwwitje haar voetje.' Juliana is verbijsterd: 'Niets deugt, niets is onschuldig, lief, naïef in mijn leven. In die zee van conventies en plichten is door een Godstoeval één ding per ongeluk gebeurd en per ongeluk goed gekomen: jij en ik. En dat was doorgestoken kaart?' Bernhard heeft haar mooiste herinnering vernietigd.

Thijs is niet per se uit op eerherstel van Juliana, hoewel hij Bernhard de schurkenrol geeft en zo partij trekt voor Juliana: 'Hij is the man you love to hate. Bij mij is het een soort Cary Grant geworden, die de geestige oneliners krijgt. Aanvankelijk vond ik Bernhard wel charmant, maar na het lezen van zijn postume interview in de Volkskrant dacht ik: je bent geen charmánte klootzak, je bent een gewóne klootzak.'

Veel sympathie voor Juliana heeft Thijs ook niet: 'Wat me vooral verbaast, is dat de politiek zoveel geduld heeft gehad met dat stelletje. De Oranjes kunnen in dit land alles maken. Juliana was een leuke koningin omdat ze onberekenbaar was. Maar haar veelgeroemde drang om 'gewoon' te zijn vind ik potsierlijk. Ze is vooral een verwend en wereldvreemd prinsesje gebleven. Begaan met de wereld? Vast wel. Maar die moest wel eerst naar haar smaak worden ingericht. In Afrika moesten de negermeisjes die voor haar dansten eerst een bh'tje aantrekken.'

Juliana betekent ook eerherstel voor Hofmans. Nee, ze was niet de 'Raspoetin van Soestdijk' die de koningin in haar ban had, zoals Bernhard wil doen geloven. Juliana was te eigenwijs om zich klakkeloos te laten beïnvloeden, betoogt Thijs: 'Maar Hofmans had wel degelijk Raspoetinachtige trekjes. Wat wil je, het was een eenvoudige zweminstructrice wier stille machtsverlangen opeens volledig werd bevredigd. Zo zie ik haar ook voor me: een badjuffrouw, zittend aan de rand van een zwembad.'

Tournee t/m 10 juni. Inl. 0900-9203 of www.bostheaterproducties.nl

    • Wilfred Takken