Kom bij haar niet met details

Oud-minister Annemarie Jorritsma ontvangt zaterdag de koningin, als burgemeester van Almere. Een eigengereide burgemeester. 'Zij is van de doortastendheid, en oh wee als je daarover lastige vragen stelt.'

Annemarie Jorritsma op de politieke markt in Almere (Foto Evelyne Jacq) Europa, Nederland, Almere, 08-12-2005 Politieke markt. Gemeenteraadsvergadering nieuwe stijl . Annemarie Jorritsma, de burgemeester van de stad in gesprek met bezoekers van de politikemarkt. Gemeenteraad, wandelgang gesprekkentussen raadsleden en burgers over plaatselijke onderwerpen. Lokale politiek, politici, politicus, vergaderen, overleg, discussie, poldermodel, polder model, overleggen. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Voor burgemeester Annemarie Jorritsma is Almere geen doorgangshaven. In de wijk Almere Overgooi heeft ze haar droomhuis laten bouwen. Daar woont ze met haar man Gerlof. Maar ook haar twee volwassen dochters wonen er, met hun man en kinderen. De families delen het zwembad en een gezamenlijke ruimte. Zo heeft Annemarie Jorritsma haar kleinkinderen bij de hand.

Eigenlijk was het kavel in de wijk Overgooi bedoeld voor één woning, of in bouwtermen: opstal. Daarom heeft het driedelige woonhuis nu één voordeur, waarachter drie woningen zitten. Burgemeester Annemarie Jorritsma, tevens directeur van het museum voor overbodig beleid, loste zo een praktisch probleem op.

Heel goed, vindt Ruud Pet, fractievoorzitter van GroenLinks, het dat Jorritsma op deze manier voor Almere kiest. Door er met haar dochters te gaan wonen. Bovendien kocht ze haar kavel in een wijk waar de verkoop moeizaam liep. 'Ze heeft echt voor Almere gekozen en dat draagt ze ook uit.'

Er is ook een ander geluid. Frits Huis, fractievoorzitter van Leefbaar Almere zegt: 'Een burgemeester moet eigenlijk niet de grenzen opzoeken als het om regels gaat.' De gemeente laat weten dat het huis voldoet aan de regels. 'Er is één voordeur, één meterkast en één huisnummer' zegt een woordvoerder.

De koningin viert aanstaande zaterdag haar verjaardag in Almere en Annemarie Jorritsma leidt haar dan rond. Zij wil de koningin een jonge stad laten zien, met dance en graffiti. De prinsen kunnen meedoen aan virtueel koekhappen. Met het imago van een slaapstad waar niets te doen is, wil Jorritsma voor eens en altijd afrekenen.

Dat kost geld. Het budget voor het feest op Koninginnedag is 650.000 euro. Ter vergelijking: Hoogeveen en Meppel trokken in 2002 elk 250.000 euro uit. Dat zijn kleinere dorpen, maar desondanks vinden SP en GroenLinks in de raad het budget erg hoog. Jorritsma vindt dat gezeur. Tijdens een raadsvergadering zei ze tegen SP-raadslid Aziz Adahchour: 'U moet nu eens ophouden om onterecht Almere in de media in een kwaad daglicht te zetten. We moeten blij zijn dat we als stad dit feest mogen organiseren.' En op een persconferentie zei ze dat SP en GroenLinks maar weinig zetels hebben in de raad. 'Dit is politiek helemaal geen thema, dat is het alleen in de media.'

Annemarie Jorritsma laat duidelijk merken wat ze ergens van vindt. Frits Huis van Leefbaar Almere: 'Toen de SP vragen stelde over de hoogte van het budget zag je aan alles dat zij dat onzin vond. Ze kan met haar lichaamstaal veel zeggen, en begint soms midden in je verhaal een gesprek met haar ambtenaren. Maar ze moet gewoon antwoord geven, het is het goed recht van de SP om vragen te stellen.'

Jorritsma wees de kans af om te reageren op kritische noten in dit profiel; ze wilde er niet aan meewerken. Ze vond het niet chic om zo vlak voor Koninginnedag zelf in de schijnwerpers te staan.

Een enthousiaste, eigengereide Almere-ambassadeur, die niet houdt van gezeur over details, zo beschrijven politici in Almere hun burgemeester. Neem het voorval met de televisiezender Talpa. Onder leiding van Jorritsma gaf het college van B en W grond uit voor een televisieprogramma waarbij stelletjes samen een huis bouwden. Mooie reclame voor Almere, vond het college, waar ook het Big Brother-huis al had gestaan. Het college vroeg hiervoor geen toestemming aan de raad. Dat hoeft ook niet, zegt Rob Beuse, fractievoorzitter van de PvdA. Maar Ruud Pet van GroenLinks zegt: 'De kleinste dingen worden ons soms voorgelegd, en dit dan niet. Volgens Pet was 'ondoorzichtig' hoe het financieel geregeld was. Hij zegt: 'Jorritsma is van de doortastendheid, en oh wee als je daarover lastige vragen stelt.' 'Ze kan een kort lontje hebben', zegt ook Rob Beuse van de PvdA.

Annemarie Jorritsma groeide op in Hengelo, in de achterhoek. Haar vader was er molenaar en kolenboer. In een interview met de NCRV-gids vertelde ze vorig jaar dat ze zo snel mogelijk haar eigen brood wilde verdienen om haar ouders te ontlasten.

In 1982 werd ze Tweede-Kamerlid voor de VVD en in de twee achtereenvolgende kabinetten-Kok vanaf 1994 was ze minister. Na haar tijd als minister zat ze korte tijd in de Tweede Kamer, maar dat werk viel haar zwaar - hoe eervol ze de baan ook vond. Ze was te veel een beslismachine geworden, zei ze daarover in een ander gesprek.

Voor het burgemeesterschap in Almere wilde ze het liefst eerste keus zijn. 'De tweede zijn vind ik zo lullig', zei ze in 2003 tegen omroep Flevoland. Ze kon dat ook vragen want een bestuurlijk zwaargewicht als Jorritsma was voor Almere een mooie vangst. Toen een cameraploeg van omroep Flevoland met Jorritsma en haar man in april 2003 door het winkelcentrum in Almere liep, werd ze overal herkend en enthousiast ontvangen. 'Ik vind het zo leuk dat ú het bent geworden', zeiden Almeerders spontaan tegen haar.

Haar landelijke bekendheid en netwerk waren redenen om voor Jorritsma te kiezen, zegt Rob Beuse, fractievoorzitter van de PvdA in Almere. Beuse was lid van de selectiecommissie voor de burgemeester. Hij formuleert het voorzichtig als hem wordt gevraagd welke invloed Jorritsma landelijk heeft. 'Ik denk wel dat zij het mobiele nummer van Gerrit Zalm heeft. En ik denk ook wel dat ze elkaar met de voornaam aanspreken.'

Het nummer en de voornaam van de minister van Financiën (VVD) zijn belangrijk voor Almere om twee redenen. Almere heeft wegen nodig (waarvoor geld nodig is). De stad in de polder groeide de afgelopen 30 jaar in duizelingwekkend tempo: van nul tot 180.000 inwoners. De meeste zijn Amsterdammers of anderen die in de regio werken en die relatief goedkoop in Almere terechtkonden. Sinds 2001 kwamen er gemiddeld zeventien inwoners per dag bij. Inmiddels is het in omvang de achtste stad van Nederland.

Een groot deel van die inwoners werkt buiten Almere en moet dus in de spits de stad in en uit. Lange files zijn het gevolg. Almere wil dat voor dit probleem een oplossing komt, bijvoorbeeld in de vorm van een nieuwe autosnelweg tussen Almere en Schiphol (de A6/A9). Tegen die weg is veel verzet, omdat natuurgebied het Naardermeer en de Vechtstreek erdoor aangetast zouden worden.

Almere wil ook meer geld van het rijk. Veel rijksbijdragen worden verdeeld op basis van tellingen (aantallen leerlingen, patiënten en inwoners). Maar die tellingen door het rijk lopen soms twee jaar achter. Voor een stad die snel groeit, levert dat grote financiële achterstanden op.

Wat heeft Annemarie Jorritsma tot nu toe bereikt voor Almere? Rob Beuse van de PvdA noemt drie dingen. 'Als eerste: ze heeft extra geld voor onderwijs in Almere binnengehaald. Ten tweede zorgt zij ervoor dat de noordelijke Randstad met één mond spreekt richting Den Haag.' Als voorbeeld noemt Beuse dat ze nadrukkelijk Amsterdam betrekt bij haar strijd voor een betere infrastructuur rond Almere. Maar Beuse en andere raadsleden noemen als belangrijkste kwaliteit dat zij erin slaagt om de problemen van Almere bij het rijk op de agenda te krijgen. Ruud Pet: 'Zo ongeveer het hele kabinet is langsgeweest in Almere.' De ministers Dekker (VROM, VVD) en Peijs (Verkeer, CDA) kwamen praten op het stadhuis. Daarna lunchten ze in een café waar verstandelijk gehandicapten in de bediening werken. 'Annemarie weet dan op een ontspannen manier de problemen onder de aandacht te brengen', zegt Pet. Beuse: 'Zij kan heel enthousiasmerend zijn. Ze zegt dan: 'we zijn hier in Almere geschiedenis aan het schrijven'.'

Jorritsma zorgde er ook voor dat het Almeerse college van B en W welkom was in Den Haag. Sinds 2003 is twee keer een delegatie te gast geweest bij een deel van het kabinet. Frits Huis (Leefbaar Almere) was er als toenmalig wethouder bij. Of het wat heeft opgeleverd, betwijfelt hij. 'De ministers waren heel professioneel, ze luisterden, stelden goede vragen. Maar de sfeer daarna was: 'don't call us, we'll call you'.

Op haar oude ministerie, Verkeer en Waterstaat, heeft Jorritsma nog steeds invloed denkt Kees Neervoort, woordvoerder van het actiecomité tegen de snelweg A6/A9. 'Al bagatelliseert ze die invloed zelf. Wij begrijpen van ambtenaren dat er geregeld contact is waarbij zij de noodzaak van die weg onderstreept.'

Neervoort vindt dat Jorritsma 'met dubbele tong' spreekt over de infrastructuur rond Almere. 'Officieel is haar standpunt dat het haar niet uitmaakt hoe Almere ontsloten wordt, als het maar gebeurt. Maar als de camera's uitgaan, zegt ze dat het wat haar betreft de goedkoopste variant mag worden; de snelweg vlak langs het Naardermeer, zonder tunnel. 'Want dan blijft er geld over voor leuke dingen in Almere'.' In interviews zegt Jorritsma over dit onderwerp dat Almere al jaren de groei van de Randstad opvangt. Tegen HP/De Tijd zei ze: '(...) Als Almere er niet was geweest, was het Naardermeer allang drooggelegd en volgebouwd, zat Hilversum potdicht en bestond het Geinriviertje waarschijnlijk ook niet meer.'

Meer dan nu had Jorritsma iets voor Almere kunnen betekenen toen zij nog minister van Verkeer en Waterstaat was, van 1994 tot 1998. Ralph Pans was in die tijd burgemeester van Almere en lobbyde bij Jorritsma voor wegen. Er was een 'klik', zegt hij. Aan het eind van haar ministerschap werd hij door haar gevraagd de hoogste ambtenaar te worden op haar ministerie: secretaris-generaal. Dat heeft hij gedaan. Jorritsma heeft als minister weinigs concreets voor Almere gedaan, zegt hij nu. 'De problemen van Almere werden op het departement niet als urgent ervaren.' Maar er was toen ook veel maatschappelijke weerstand, zegt Pans. Zowel de Tweede Kamer als de gemeente Amsterdam was toen niet voor de aanleg van de A6/A9. Jorritsma zelf wel, maar ze heeft hem, zegt Pans, nooit 'op de kaart' kunnen zetten.

Pans vond Jorritsma een 'goede keuze' voor Almere. Omdat ze mensen bindt, en expressief is. 'Ze is natuurlijk nooit een dossiervreter geweest, maar ze heeft een goede neus voor politieke kansen en problemen. Ze springt er selectief in als ze die kansen ziet.'

Soms vindt Pans, die nog altijd in Almere woont, haar daarin te selectief. 'Ze mag sterker de regie voeren. Bijvoorbeeld over het ambtelijk apparaat. Er wordt te weinig gebouwd. Ik zie haar daarin nog niet optreden als 'baas' van de stad.'

Sinds Jorritsma in Almere is, is de politieke cultuur er veranderd. De commissie- en gemeenteraadsvergaderingen werden verruild voor een 'politieke markt'. Burgers kunnen in een carroussel met raadsleden, wethouders en ambtenaren praten over allerlei onderwerpen. In de rode kamer op het stadhuis is bijvoorbeeld een cursus voor nieuwe raadsleden, in de witte een gesprek over noodvoorzieningen voor asielzoekers. In de wandelgangen zijn politici en de burgemeester aanspreekbaar. De daadwerkelijke raadsvergadering waarin besluiten worden genomen, duurt soms maar tien minuten.

De politieke markt was niet háár idee, maar het past wel goed bij haar, zegt Rob Beuse van de PvdA. Het is sneller en dynamischer. 'Daarbij voelt Annemarie zich als een vis in het water.' En voor Almeerders heeft de markt zeker voordelen, zegt Beuse. 'Ze hoeven niet meer de hele avond uit te zitten, tot hun onderwerp voorbijkomt.'

Maar sommigen vinden dat het debat is vervlakt, door de politieke markt. Omdat de carroussel 'doordraait' (na een bepaalde tijd beginnen in verschillende kamers weer nieuwe discussies), zou er niet goed doorgepraat kunnen worden. Rob Beuse beaamt het gevaar van oppervlakkigheid, 'daar moeten we op letten', maar hij is heel blij dat de 'voorleeswedstrijden' die raadsvergaderingen vroeger waren, verleden tijd zijn.

Bij haar aantreden zei Annemarie Jorritsma dat ze de burgemeester van iedereen wilde zijn, die boven de partijen staat. Dat lukt haar nog niet zo goed, vindt Ruud Pet van GroenLinks. Zijn partij zat in de vorige periode ook in het college, maar nu niet meer. 'Zij is ook als burgemeester een echte politica.' Ze neemt geregeld het woord als het eigenlijk aan één van de wethouders is, vindt Pet. Hij ziet haar ook in de wandelgangen van de politieke markt druk uitoefenen. 'Die gangen zijn belangrijker geworden sinds de politieke markt er is.'

Dat zegt ook Frits Huis van Leefbaar Almere: 'Als zij een onderwerp belangrijk vindt, is ze daar heel nadrukkelijk aanwezig.'

Met medewerking van Jaus Müller

    • Merel Thie