Eigengereid

Zoals bekend hebben diverse kranten met veel aplomb aangekondigd dat zij in oktober, als het Genootschap Onze Taal met een nieuwe editie van de Spellingwijzer komt, de zogenoemde Witte Spelling gaan volgen. Zij zetten dan het Groene Boekje aan de dijk en gaan met elkaar in de pas lopen.

Voor enkele woorden die de afgelopen maanden veel aandacht hebben gekregen, zal dit zonder twijfel gaan gebeuren. Appèl met een accent grave, 50-eurobiljet mét een koppelteken, en reïntegratie in plaats van re-integratie. Maar of straks werkelijk alle spellingsverschillen tussen de kranten zullen wegvallen, valt te bezien. Veel van de verschillen die nu bestaan, hebben namelijk alles met eigengereidheid te maken, en weinig of niks met de Witte of Groene Spelling.

Neem de woorden sjiiet en soenniet, met hun afleidingen sjiitisch en soennitisch. Dat zijn woorden die je tegenwoordig bijna dagelijks in de kranten leest. Of de strijd tussen de sjiieten en de soennieten in Irak nu een burgeroorlog is of niet, daar zijn de deskundigen het niet over eens, maar het is een bloedige strijd, waar we nog jaren over zullen lezen.

Over de schrijfwijze van deze woorden zijn de woordenboeken en spellinggidsen opmerkelijk eensgezind. Het Groene Boekje schrijft al sinds 1995 sjiiet en sjiitisch, plus soenniet en soennitisch. Het Witte Boekje volgt deze schrijfwijze (en zal dat blijven doen), net als de Grote Van Dale en de andere handwoordenboeken.

Dit maakt het makkelijk om te kiezen, zou je denken. Wie sjiiet en soenniet schrijft, volgt de Groen-Witte-Van Dale-spelling, een coalitiespelling die ook door spellingcheckers wordt gebruikt.

Maar zo eenvoudig ligt dat niet. Bij mijn weten is NRC Handelsblad de enige krant in het Nederlandse taalgebied die het over sunnieten en sunnitisch heeft. In het Stijlboek van de krant staat dat het soenniet en soennitisch moet zijn, en na publicatie van deze gids heeft men zich daar een tijdje aan gehouden, maar inmiddels schrijft men deze woorden consequent met een u.

Bij sjiiet ligt het ingewikkelder. Dat wordt in de dagbladen op drie verschillende manieren geschreven: sjiiet, sji'iet en shi'iet. Een onderzoekje in de digitale krantenarchieven geeft een indruk van de frequentie gedurende één maand: het groenwitte sjiiet 181 maal (in onder meer Trouw, Het Parool, De Telegraaf en De Standaard), 70 maal sji'iet (in het Algemeen Dagblad plus alle regionale dochters van deze krant), en 36 maal shi'iet (alleen in NRC Handelsblad en de Volkskrant).

Ook bij de afleidingen zijn er afwijkingen. Hier vind je bijvoorbeeld naast elkaar soennitisch(e) en soenniEtisch(e). En voor alle vormen geldt dat ze soms mét en soms zonder hoofdletter worden geschreven.

Is dat nou erg, al die spellingvarianten? Kranten kunnen zichzelf er flink mee tekortdoen. Stel, je bent een middelbare scholier en je hebt besloten een werkstuk te schrijven (lees: te knippen en te plakken) over de 'burgeroorlog' in Irak. Scholen en leerboeken hanteren de officiële spelling, dus je gaat googelen naar sjiieten en soennieten. Vind je dan ook automatisch de sunnieten, de shi'ieten en de sji'ieten?

Nee dus. Sterker nog, als je per ongeluk sunnieten intikt omdat je dat in de NRC hebt zien staan, dan vraagt Google je ogenblikkelijk of je soennieten bedoelde, want die spelling komt in de index véél vaker voor. De kans is dus groot dat al die prachtige stukken, bedoeld om de geest te slijpstenen, ongelezen blijven, simpelweg vanwege deze eigengereide schrijfwijze.

De indruk is gewekt dat dit straks in oktober, met de komst van het Witte Boekje, allemaal zal veranderen, maar dat geloof ik pas als ik het heb gezien.