De mannen van het Schotse Calton gaan kapot aan drank en drugs

Mannen in de wijk Calton in het Schotse Glasgow worden gemiddeld nog geen 54 jaar oud. 'Er tekent zich een duidelijk verband af tussen sociale en medische problemen.'

Een geliefd thema bij de vaste jongens aan de tap in Bairds Bar in de Glasgowse wijk Calton is het niet. Wie in het groen geschilderde etablissement in deze oude arbeiderswijk aansnijdt dat de levensverwachting van mannen hier nog geen 54 jaar is, oogst slechts gefronste wenkbrauwen.

'Mij interesseert het niet', zegt een potige man met een blond baardje, die al voor het middaguur een dubbele whisky wegwerkt. 'Als je leeft, dan leef je en de rest doet er niet toe.' Hij vertelt dat hij 50 jaar oud is en sinds anderhalf jaar arbeidsongeschikt. Bij het leggen van bielzen voor de spoorwegen heeft hij zijn rug geforceerd. 'Ik verrek vaak van de pijn.' Dan schakelt hij prompt over op een onderwerp dat hem meer aan het hart gaat: voetballen en wel in het bijzonder de verrichtingen van zijn favoriete club Celtic.

Uit recente gegevens van de Schotse Gezondheidsdienst blijkt niettemin dat de levensverwachting van mannen in Calton slechts 53,9 jaar is, dertig jaar minder dan hun collega's in de welvarende wijken enkele kilometers verderop. Naar West-Europese maatstaven is dit cijfer tamelijk uniek. Zelfs de levenskansen van, zeg Noord-Koreanen of Indiërs liggen beduidend gunstiger. Voor vrouwen in Calton zijn de vooruitzichten overigens zonniger: ruim boven de zeventig jaar.

De autoriteiten in Glasgow, al decennia lang een bolwerk van Labour, zitten lelijk in hun maag met de situatie, te meer omdat recente onderzoeken aantonen dat de situatie in Calton en enkele andere achterstandsbuurten de afgelopen jaren eerder is verslechterd dan verbeterd. De Schotse eerste minister, Jack McConnell, eveneens van Labour, noemde de cijfers vorige maand 'volstrekt onaanvaardbaar'.

De neergang in de arme wijken is ook opmerkelijk omdat de rest van de stad de afgelopen twee decennia juist een opmerkelijke renaissance heeft ondergaan. Na een diepe inzinking door de ondergang van de industrie ontwikkelt Glasgow zich de laatste tijd tot een vooraanstaand financieel centrum.

Spijtig genoeg voor McConnell en de zijnen blijft het probleem echter niet tot enkele wijken in Glasgow beperkt. De gezondheid van de Schotten is gemiddeld duidelijk minder dan die van de Engelsen. Ze sterven drie jaar eerder dan het gemiddelde in Groot-Brittannië. De gemiddelde Schot wordt 73 jaar, de Schotse 78 jaar.

De oorzaken zijn niet duidelijk. Drinken en roken ze meer? Eten ze slechter? Of speelt het nogal deprimerende Schotse klimaat hun parten? Om meer helderheid over dit zogenoemde Schotse effect te verkrijgen is onlangs een groot onderzoek onder 250.000 Schotten van start gegaan.

Wie een tijdje rondwandelt in Calton, begint te begrijpen waar de schoen wringt. Overal zie je pubs en bars, waar mannen van alle leeftijden zich ook midden overdag volgieten met alcoholica. Buiten de pubs staan anderen te roken, want sinds een maand is in alle pubs en restaurants een rook-verbod van kracht. Her en der zie je mensen met softdrinks, of hamburgers over straat gaan.

Op een bank in een parkje verslindt een jonge moeder samen met haar peuter in de kinderwagen gulzig een zakje chips in de voorjaarszon. Naar een groentezaak of winkel met vers fruit zoekt men tevergeefs. Wel is er een buurtwinkel schuin tegenover Bairds Bar met de kernachtige naam 'News and Booze'.

Calton is een oude arbeiderswijk, waar ruim twee eeuwen geleden al wevers in staking gingen wegens hun miserabele levensomstandigheden. Inmiddels zijn er nauwelijks meer fabrieken over. Slechts rommelige kale plekken herinneren nog aan het industriële verleden.

In 37 procent van de huishoudens in Calton heeft niemand werk. Liefst 44 procent ontvangt een soort uitkering wegens arbeidsongeschiktheid en in 30 procent van de huishoudens ontbreekt een van de ouders. Ook zijn velen in de wijk aan drugs verslaafd. Een allochtoon probleem is het niet. Hier wonen hoofdzakelijk 'inheemse' Schotten.

'Er tekent zich een duidelijk verband af tussen sociale en medische problemen', zegt Linsay Gray, een onderzoekster van de Universiteit van Glasgow op het terrein van de volksgezondheid. 'Voor volwassenen en kinderen uit dezelfde sociale milieus zie je een duidelijk patroon van psychische, sociale en tandheelkundige problemen. Net zoals je vaak ziet dat werklozen ook werkloze kinderen hebben, soms wel vier generaties achter elkaar.'

Ook in het People's Palace, een museum voor sociale geschiedenis vlak naast Calton, wemelt het van de verwijzingen naar de gezondheidsproblemen in de stad, vooral de alcohol. 'De mannen zijn allemaal dronkaards', schreef een dominee in 1854. 'Wanneer ze onder invloed van sterke drank zijn, mishandelen ze hun arme vrouwen.' Glasgow is nog altijd een van de meest ongezonde steden in Europa, prent het museum de bezoekers bij herhaling in.

De grote vraag is waarom de situatie in Glasgow duidelijk slechter is dan elders en wat er aan te doen is. 'We weten het eerlijk gezegd niet precies', zegt Carol Tannahill, directeur van het Glasgowse Centrum voor Volksgezondheid, dat twee jaar geleden is opgericht in verband met de aanhou-dende problemen.

Tannahill: 'Vijftien jaar geleden dachten we: geef die mensen fatsoenlijke huizen en werkgelegenheid en het probleem is opgelost. Tegenwoordig hebben de meesten een behoorlijke woning en zijn er volop banen, ook voor lager geschoolden. Maar het heeft allemaal weinig verschil gemaakt. Je moet kennelijk over de hele linie maatregelen nemen. Bovendien moet je de mensen zelf er bij betrekken en verantwoordelijkheid geven. Maar het probleem is hardnekkig en we hebben nog een lange weg te gaan.'

    • Floris van Straaten