De flatgebouwen van 1999

Heeft het Kremlin in 1999 moedwillig een serie flatgebouwen laten opblazen om anti-Tsjetsjeense hysterie op te kloppen en de onbekende Poetin populair te maken als koele wreker? Lezer Max Bader noemt het een complottheorie.  

De serie aanslagen op flatgebouwen in Moskou en Volgodonsk eisten in september 1999 ruim driehonderd levens. Het doelwit was curieus: armoedige flats in de buitenwijken. Sporenonderzoek werd nauwelijks verricht, het puin werd meteen weggebulldozerd. De Doema wilde geen onderzoek. De videofilm die de in ongenade gevallen oligarch Berezovski in 2003 maakte, ‘Aanslag op Rusland’, werd verboden. Misschien betaalde Berezovski - in 1999 een Kremlin-insider -  deze website ook wel. Enkele journalisten die de zaak probeerden uit te spitten, kregen problemen. Waarom zo geheimzinnig doen over een aanslag die door Tsjetsjenen zou zijn gepleegd?

En er is een smoking gun.  Ik kan het me goed herinneren: die avond had ik op de krant dienst en typte ik het bericht. Op 22 september 1999 alarmeerde een bewoner van een flatgebouw in Rjazan de politie: onbekende mannen laden zakken in een keldergewelf.  Zo waren de andere flats ook opgeblazen: met explosieven in een kelderbox. De politie evacueerde de flat, vond de zakken, bevestigde dat ze gevuld waren met hexogeen - een springstof ook bij de andere aanslagen gebruikt - en verspreidde een profiel van de daders. Even later meldde de politie een arrestatie.

Daarna werd het opeens stil. De volgende dag meldde de FSB dat de mannen met zakken werknemers van de FSB waren. De zakken bevatten suiker. De FSB’ers hadden getest  hoe alert de bevolking was. Dat zat in Rjazan dus wel goed. FSB-chef Patroesjev verscheen met zakken suiker in een talkshow.

Na Rjazan stopten de aanslagen even plotseling als ze begonnen waren.

Er zijn nog wat ongerijmdheden, zoals Doemavoorzitter Seleznjov die op 13 september een aanslag in Volgodonsk meldde - die op 16 september pas plaatshad. In 2004 werden een paar Tsjetsjenen veroordeeld voor de ‘bommen van september’, achter gesloten deuren. Zij hadden de kelderboxen gehuurd (maar dachten naar eigen zeggen dat die voor iets anders illegaals bestemd waren: drugs, gestolen waar)

Uiteraard hebben Poetin noch Patroesjev opdracht gegeven. Zo gaan die dingen niet. Het komt wellicht in een vergadering ter sprake dat er ‘actieve maatregelen’ dienen te worden getroffen om het volk alerter te maken voor de Tsjetsjeense dreiging. ‘Doen’, zeggen de leiders dan. De details willen ze absoluut niet weten. En daarna belt A naar B, belt B naar C, belt C naar D, en die kent een paar mannetjes die…

Zo’n driekwart van de analisten bij wie ik de afgelopen vijf jaar het onderwerp ter sprake heb gebracht, geloven dat de aanslagen in direct verband staan met ’operatie Poetin’, de verkiezingscampagne van 1999. Russen praten er alleen of the record over, en zelfs  analisten van het Carnegie Endowment wilden hun mening niet in de krant. ‘Ik wil hier wel graag blijven werken’, verzuchtte een zeer gezaghebbend analist tegen me.

Een heikel punt dus. Liever maar niet over praten. Zo ver gaan ze toch zeker niet? Ik denk van wel: in 1999 was er iets dramatisch nodig om de kroonprins van de intens impopulaire Jeltsin verkozen te krijgen. September 1999 is de kanker in het hart van Poetins presidentschap.