Beethoven herleeft: nieuw 'Vioolconcert' en 'Negende'

De traditionele Beethovencyclus aan het eind van het seizoen is al jaren van het programma verdwenen. Er is zelfs sinds kort een Beethovenvereniging (www.beethovenvereniging.nl) om de componist in ere te houden. Maar de ruïnes van de vroeger zo grenzeloze Beethovenverering zijn voorlopig nog intact. Zo brengt het Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Yakov Kreizberg in mei tijdens verschillende concerten de Zevende symfonie en het Derde pianoconcert met Ivan Moravec.

Het afgelopen weekeinde werd het resterende Beethovenseizoen in Rotterdam zelfs geopend met de wereldpremière van het Vioolconcert in C, voltooid door Cees Nieuwenhuizen. En Holland Symfonie begon aan een tournee met een compleet Beethovenconcert van Holland Symfonia, met onder andere de Negende symfonie.

Een wereldpremière van een vioolconcert van Beethoven! Hij schreef er officieel maar één, het Vioolconcert in D (1806). De 259 maten van het fragmentarisch overgeleverde Vioolconcert in C (1790-1792) werden door Nieuwenhuizen aangevuld met 258 maten, die bij het Nederlands Kamerorkest met solist Gordan Nikolic samen een kwartier durend Allegro con brio opleverden.

Opzienbarend was al hoe de gedreven Nikolic opereerde tussen twee lessenaars: dan weer dirigerend achter de ene om zich vervolgens plotseling om te draaien in zijn verschijning als solist. Van iets serieus vergelijkbaars met het souvereine bekende Vioolconcert is nauwelijks sprake, al was het maar omdat de tempi in het met veel bravoure en virtuositeit gespeelde stuk wel erg hoog lagen.

Dit Vioolconcert, dat her en der meer rust en diepgang lijkt te verdienen, klonk in deze voorlopig eenmalige uitvoering als een snelle schets met veel noten op de korte baan en weinig oog voor de lange lijnen. Pas in de cadens hoorde men wat vertrouwds. Maar het geheel is meer dan een curiosum en toont Beethoven rond zijn 21ste, net voor hij in 1792 naar Wenen ging, op de grens van de 18de-eeuwse en de 19de-eeuwse stijl.

Holland Symfonia brengt met de Negende symfonie (1824) de latere Beethoven in een mooi geprogrammeerd concert, dat begint met de ouverture Die Weihe des Hauses en de koorcantate Meeresstille und glückliche Fahrt.

Otto Tausk, die Gergjev assisteerde en verving, vervangt Roy Goodman, ingestort na te veel Matthäussen. Tausk brengt met gezag een bijzondere Negende, met slechts 63 orkestleden en veertig koorzangers naast de goede solisten Ellen Schuring, Helena Rasker, Marten Smeding en Frans Fiselier.

Door die kleinschaligheid kloppen de klank- en volumeverhoudingen, bloeien de hoofd- en tegenstemmen moeiteloos gedetailleerd op en ontstaat een eigensoortige dramatiek: robuust en roerig maar vooral licht en lyrisch, ook in het Alle Menschen werden Brüder.

Concert: Ned. Kamerorkest o.l.v. Gordan Nikolic. Gehoord: 21/4 De Doelen Rotterdam. Concert: Holland Symfonia, Cappella Amsterdam en solisten o.l.v. Otto Tausk met muziek van Beethoven. Gehoord: 23/4 Philharmonie Haarlem. Herh.: 25/4 MC Vredenburg Utrecht; 26/4 Stadsgehoorzaal Leiden.
    • Kasper Jansen